Muốn mở cửa sổ, ô thoáng hay ban công quay sang nhà hàng xóm, bạn phải làm theo pháp luật về xây dựng: tường xây sát ranh nhìn chung không được trổ cửa nhìn sang, còn trên tường chung thì không được trổ khi nhà bên chưa đồng ý. Bộ luật Dân sự 2015 cho phép trổ cửa ra vào, cửa sổ quay sang nhà bên cạnh, nhà đối diện và đường đi chung, nhưng dẫn chiếu sang quy định xây dựng về khoảng cách, vị trí.
Thực tế ở làng và thị trấn, nhà liền kề nhau là chuyện thường, nên câu hỏi không chỉ là "luật cho không" mà là "làm sao có gió, có sáng mà nhà bên không thấy bị nhìn vào". Bài này nói về những gì được và không được, cách lùi tường để mở cửa đúng, các giải pháp lấy sáng không nhìn sang, mẫu thoả thuận, và khi chính nhà bên mở cửa nhìn vào nhà bạn.
Được làm gì trên mặt tường quay sang nhà bên
Bảng dưới tóm theo nguyên tắc chung. Khoảng cách, chiều cao cụ thể do quy chuẩn, tiêu chuẩn xây dựng hiện hành và quy định của tỉnh đặt ra, nên hỏi cán bộ cấp phép xây dựng tại xã, phường trước khi vẽ:
| Vị trí tường | Cửa sổ, cửa đi nhìn sang | Ô thoáng, gạch thông gió | Ban công, ô văng |
|---|---|---|---|
| Tường chung trên ranh | Không được nếu nhà bên chưa đồng ý | Không được nếu nhà bên chưa đồng ý | Không vươn sang đất nhà bên |
| Tường riêng xây sát ranh | Nhìn chung không được mở cửa nhìn thẳng sang | Hỏi cán bộ cấp phép; nhiều nơi cho ô lấy sáng đặt cao, không nhìn xuyên | Không vươn quá ranh |
| Tường lùi vào trong đất mình một khoảng | Được mở nếu khoảng lùi đạt yêu cầu của quy chuẩn | Được | Không vươn quá ranh |
| Tường quay ra đường đi chung | Được; mặt dưới mái che trên cửa phải cách mặt đất từ 2,5 mét trở lên | Được | Theo chỉ giới, quy định của địa phương |
Con số 2,5 mét trong bảng là yêu cầu của Bộ luật Dân sự 2015 cho mái che trên cửa quay ra đường đi chung, để người đi đường không va đầu. Các khoảng cách khác, như tường phải lùi bao nhiêu mới được mở cửa nhìn sang, nằm trong quy chuẩn xây dựng và có thể khác giữa khu đô thị với nông thôn. Đừng lấy số của nhà người quen ở tỉnh khác để áp vào nhà mình.
Ví dụ: nhà chị Lan lùi tường để có cửa sổ phòng ngủ
Ví dụ giả định: chị Lan được bố mẹ cho mảnh đất rộng 5 mét, dài 20 mét, kẹp giữa nhà anh trai và nhà hàng xóm. Bản vẽ ban đầu xây kín cả bề ngang 5 mét, hai bên đều là tường sát ranh, nên các phòng giữa không có cửa sổ, chỉ trông vào giếng trời.
Kỹ sư đề xuất lùi tường phía nhà anh trai vào khoảng một mét ở đoạn giữa nhà, dài khoảng 6 mét, tạo một khe sân nhỏ. Phòng ngủ tầng hai mở được cửa sổ ra khe sân, có gió xuyên. Đổi lại, sàn mỗi tầng mất khoảng 6 mét vuông. Chị Lan tính: mất 6 mét vuông mỗi tầng nhưng đỡ được tiền điện điều hoà và không phải xin phép nhà bên. Trước khi chốt, chị mang bản vẽ lên bộ phận cấp phép của xã hỏi khoảng lùi một mét như vậy đã đủ để mở cửa sổ theo quy chuẩn chưa; cán bộ bảo cần thêm một chút và gợi ý cửa sổ đặt cao, kính mờ phần dưới.
Phía nhà hàng xóm, chị giữ tường sát ranh, chỉ làm ba ô lấy sáng đặt cao trên mức đầu người, dùng kính mờ cố định, không mở được. Hàng xóm xem bản vẽ, không phản đối. Bài học: muốn có cửa sổ đúng luật, cách bền nhất là chừa khoảng lùi trên đất của chính mình, thay vì xin phép nhà bên cho trổ ra.
Cách tính này cũng áp được cho nhà bạn: lấy diện tích sàn sẽ mất do lùi tường nhân với số tầng, rồi so với những gì nhận lại là gió xuyên phòng, ánh sáng tự nhiên ban ngày và việc không phải phụ thuộc vào thiện chí của nhà bên. Với mảnh đất hẹp dưới bốn mét, khoảng lùi thường quá đắt, khi đó giếng trời giữa nhà là lựa chọn hợp hơn. Với mảnh rộng từ năm mét trở lên, một khe lùi cục bộ ở đoạn phòng ngủ thường đáng làm.
Lấy sáng, lấy gió mà không nhìn sang nhà bên
Nhiều gia đình cần sáng và gió nhưng tường đã sát ranh. Các giải pháp dưới đây hay được dùng; với từng nhà cụ thể, hỏi người thiết kế và cán bộ cấp phép xem giải pháp nào phù hợp quy định ở địa phương:
- Giếng trời, sân trong: đưa sáng từ trên xuống giữa nhà, không đụng tới tường giáp ranh.
- Ô lấy sáng đặt cao: mép dưới ô cao hơn tầm mắt người đứng, kính mờ, cố định. Hợp cho cầu thang, nhà vệ sinh, nhà kho.
- Khe lùi cục bộ: lùi một đoạn tường vào trong đất mình để mở cửa sổ ra khe, như ví dụ nhà chị Lan.
- Cửa sổ quay ra mặt trước, mặt sau: dồn phòng cần cửa sổ ra hai đầu nhà, phòng phụ để giữa.
- Mái lấy sáng: tấm lợp lấy sáng trên mái tầng cao nhất, kết hợp quạt hút để đẩy khí nóng ra.
Điều nên tránh là trổ một ô gạch thông gió lớn trên tường sát ranh rồi nói "chỉ để thoáng thôi". Gạch thông gió nhìn xuyên được, mùi bếp, tiếng nói sang nhà bên, và về sau đó là chỗ nhà bên đề nghị bịt lại, có khi phải đục sửa tốn hơn cả lúc làm.
Mẫu giấy đồng ý cho mở cửa sổ, ô thoáng sang nhà bên
Nếu nhà bên đồng ý cho bạn mở cửa sổ hay ô thoáng quay sang, nên viết lại. Giấy này giúp khi xin phép xây dựng, và giúp khi nhà bên bán đất, người mua biết đã có thoả thuận. Lưu ý: sự đồng ý của nhà bên không thay được quy định về an toàn cháy, khoảng cách của quy chuẩn xây dựng; cán bộ cấp phép vẫn có thể yêu cầu điều chỉnh. Mẫu tự viết:
"GIẤY ĐỒNG Ý MỞ CỬA SỔ TRÊN TƯỜNG GIÁP RANH. Ông bà [Trần Văn Sáu], chủ thửa đất số [44], tờ bản đồ số [7], thôn [Tây], đồng ý để bà [Nguyễn Thị Lan], chủ thửa số [45], mở [2] ô cửa sổ trên tường giáp ranh phía [nam] tại tầng [hai], mỗi ô rộng [60] phân, cao [80] phân, mép dưới cách mặt sàn [1,7] mét, lắp kính mờ cố định, không mở cánh. Bà [Lan] cam kết không thay bằng cửa mở cánh, không lắp điều hoà, ống xả, đèn chiếu sáng hướng sang nhà ông bà [Sáu]; khi ông bà [Sáu] xây nhà sát ranh mà ô cửa bị che, bà [Lan] không có quyền đòi giữ khoảng trống. Lập ngày [...], hai bên ký, ghi rõ họ tên."
Câu cuối trong mẫu rất quan trọng với nhà cho phép: nó giữ cho họ quyền xây sát ranh sau này. Không có câu đó, đến lúc nhà bên xây che cửa sổ, nhà mở cửa có thể cho rằng mình đã có "quyền lấy sáng" và phản đối.
Câu nên hỏi cán bộ cấp phép trước khi chốt bản vẽ
Cửa sổ, ban công là chỗ hồ sơ xin phép xây dựng nhà ở hay bị yêu cầu sửa. Đem bản vẽ sơ bộ lên bộ phận một cửa của xã, phường và hỏi trước những câu dưới đây, ghi lại câu trả lời cùng ngày hỏi và tên người trả lời:
- Nhà ở riêng lẻ trên thửa đất này có phải xin giấy phép xây dựng không, hay thuộc trường hợp được miễn. Nếu được miễn thì có phải thông báo khởi công không.
- Tường giáp ranh muốn mở cửa sổ thì phải lùi vào bao nhiêu theo quy chuẩn đang áp dụng ở địa phương.
- Ô lấy sáng đặt cao, kính mờ cố định trên tường sát ranh có được chấp nhận không, mép dưới phải cao bao nhiêu.
- Ban công, ô văng phía mặt đường được vươn ra tối đa bao nhiêu với bề rộng đường trước nhà.
- Có cần giấy đồng ý của nhà bên nộp kèm hồ sơ khi trổ cửa trên tường chung không, giấy đó có cần chứng thực không.
- Nếu xây xong mà thực tế khác bản vẽ được duyệt, việc cập nhật vào sổ khi hoàn công sẽ vướng ở đâu.
Nhiều người ngại hỏi vì sợ bị "làm khó". Thực ra hỏi trước khi vẽ là lúc cán bộ dễ giúp nhất, vì chưa có gì phải sửa. Sửa bản vẽ mất một buổi; đục bịt cửa sổ đã xây mất cả tuần, chưa kể tiền và chuyện với nhà bên. Nếu được miễn phép, vẫn nên hỏi, vì miễn phép không có nghĩa là được trổ cửa sang nhà bên tuỳ ý.
Khi chính nhà bên mở cửa nhìn thẳng vào nhà bạn
Tình huống ngược lại cũng hay gặp: nhà bên xây mới, mở cửa sổ, ban công nhìn thẳng xuống sân, vào phòng ngủ nhà bạn. Trình tự xử lý:
- Chụp ảnh cửa sổ từ trong nhà bạn và từ sân, cho thấy góc nhìn vào nhà.
- Xem tường có cửa đó là tường chung, tường sát ranh hay tường đã lùi. Nếu lùi đủ xa theo quy chuẩn, việc mở cửa có thể hợp lệ, khi đó chỉ nên thương lượng các giải pháp như kính mờ, rèm.
- Nếu tường sát ranh hoặc tường chung, gặp nhà bên đề nghị chuyển sang kính mờ cố định, nâng bậu cửa, hoặc bịt lại.
- Đề nghị xem giấy phép xây dựng, bản vẽ. Nếu bản vẽ được duyệt không có cửa đó, đây là xây sai phép, có thể phản ánh với uỷ ban cấp xã để kiểm tra.
- Không thương lượng được thì đề nghị hoà giải ở thôn, rồi tại xã; vẫn không xong mới tính khởi kiện.
Đừng dựng tấm tôn, tấm bạt che ngay trước cửa sổ nhà bên trên phần đất của họ. Trên đất nhà mình, bạn có quyền trồng cây, làm giàn, dựng mái che cho sân của mình, miễn là không lấn ranh và không gây hại cho nhà bên.
Câu hỏi thường gặp
Tường xây sát ranh có được mở cửa sổ không?
Nhìn chung không được mở cửa sổ nhìn thẳng sang nhà bên trên tường sát ranh. Muốn mở cửa sổ, bạn cần lùi tường vào trong đất mình đủ khoảng cách theo quy chuẩn xây dựng, hoặc dùng giải pháp lấy sáng khác. Hỏi cán bộ cấp phép ở xã, phường trước khi vẽ.
Hàng xóm đồng ý thì có được trổ cửa sổ trên tường chung không?
Bộ luật Dân sự 2015 cho phép khi nhà bên đồng ý, và nên có giấy đồng ý ghi rõ kích thước, vị trí. Tuy vậy, quy định về an toàn cháy và quy chuẩn xây dựng vẫn có thể hạn chế, nên cần hỏi thêm khi xin phép.
Gạch thông gió trên tường giáp ranh có tính là cửa sổ không?
Gạch thông gió nhìn xuyên được, cho khói và tiếng đi sang, nên thường bị xem như ô thoáng. Trên tường chung thì phải được nhà bên đồng ý; trên tường sát ranh nên hỏi cán bộ cấp phép trước khi làm.
Nhà bên xây sát che mất cửa sổ nhà mình thì có đòi được không?
Nếu cửa sổ của bạn mở ra phần đất của nhà bên mà không có thoả thuận giữ khoảng trống, nhà bên vẫn có quyền xây trên đất của họ theo giấy phép. Khó đòi họ chừa lại khoảng sáng, trừ khi có thoả thuận bằng giấy từ trước.
Ban công được vươn ra bao nhiêu?
Ban công không được vươn qua ranh đất nhà bên. Phía mặt đường thì mức vươn ra do quy chuẩn xây dựng và quy định của địa phương theo bề rộng đường. Hỏi bộ phận cấp phép xây dựng tại xã, phường khi làm hồ sơ.
Hàng xóm lắp camera, ban công nhìn thẳng vào phòng ngủ thì làm gì?
Nói chuyện trước, đề nghị chỉnh góc camera, dùng kính mờ hoặc rèm. Không xong thì nhờ hoà giải ở thôn, tổ dân phố. Nếu cửa đó xây sai phép, có thể phản ánh để xã kiểm tra; cần thì hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.