DienTho.comĐiền Thổ
Láng giềng: ranh, lối đi, tường, mái

Lối đi chung giữa hai nhà: thoả thuận, ghi nhận trên sổ và giữ lối khi đất đổi chủ

Lối đi chung giữa hai nhà nên thoả thuận bằng giấy, ghi rõ rộng bao nhiêu, ai sửa, có được đỗ xe không, rồi đề nghị ghi nhận để lối còn khi một bên bán đất.

Two Vietnamese neighbours seen from behind measure a narrow concrete path between two village houses with a tape, late afternoon light, muted green and grey tones

Lối đi chung giữa hai nhà chỉ chắc chắn khi có giấy thoả thuận ghi rõ vị trí, chiều rộng, chiều dài, ai được đi, ai lo sửa, và được đề nghị ghi nhận tại văn phòng đăng ký đất đai. Theo Bộ luật Dân sự 2015, quyền về lối đi qua gắn với mảnh đất chứ không gắn với người, nên khi đất đổi chủ, lối đi vẫn theo đất. Nhưng trên thực tế, lối đi chỉ nằm trong lời nói thì người mua mới hay con cháu đời sau rất dễ cãi nhau.

Phần dưới đi từ chỗ phân biệt các kiểu lối đi hay gặp ở làng, những điểm phải ghi trong thoả thuận, một mẫu thoả thuận tự viết, chuyện ghi nhận trên sổ, cách chia tiền đổ bê tông hay làm cống, cho đến khi một nhà định bán đất. Đây là chuyện giữa hai nhà đang hoà thuận muốn giữ cho lâu; trường hợp đã bị rào chặn lối thì cần một cách xử lý khác.

Ba kiểu lối đi chung hay gặp ở nông thôn và thị trấn

Trước khi viết giấy, cần biết lối đi nhà mình thuộc kiểu nào, vì mỗi kiểu có chỗ yếu riêng. Cán bộ địa chính xã gặp nhiều nhất ba kiểu dưới đây:

Kiểu lối điNằm trên đất của aiChỗ hay vướngViệc nên làm
Lối do cha mẹ chừa lại khi chia đất cho các conThường nằm trên phần của người con ở phía ngoài, có khi vẫn để chungSổ của người ngoài cấp trọn diện tích, không trừ lốiĐo tách lối riêng hoặc ghi nhận quyền lối đi lên cả hai sổ
Lối hai nhà cùng góp đất, mỗi bên chừa một nửaChia đôi theo ranh, mỗi bên một dảiMột bên xây cổng, đặt bồn cây lấn vào phần chungThoả thuận không bên nào dựng vật cố định trên lối
Lối nhờ đi qua đất nhà bên lâu nămHoàn toàn trên đất nhà bênChỉ có lời hứa miệng, đổi chủ là mấtViết thoả thuận, có đền bù hoặc ghi rõ không đền bù
Lối đi chung của cả xóm trong ngõ cụtCó khi là đất công, có khi là đất của vài hộKhông rõ ai quản lý, ai sửaHỏi địa chính xem lối là đất giao thông hay đất của hộ

Cách nhanh nhất để biết lối nằm trên đất của ai là đặt sổ hai nhà cạnh nhau, đối chiếu sơ đồ thửa đất phía sau sổ với hiện trạng. Nếu sơ đồ vẽ lối thành một dải riêng, có số thửa riêng, rất có thể đó là đất giao thông hoặc đất chung. Nếu lối nằm gọn trong hình thửa của một nhà, thì về giấy tờ đó là đất của nhà ấy, nhà kia chỉ có quyền đi qua.

Những điểm bắt buộc phải có trong giấy thoả thuận lối đi

Thoả thuận càng cụ thể thì càng ít chỗ để người sau hiểu khác. Nhiều tờ giấy viết tay ở làng chỉ ghi "cho đi qua", đến lúc đổi chủ thì không ai biết lối rộng bao nhiêu. Một tờ thoả thuận dùng được nên có:

  • Vị trí lối: chạy dọc cạnh nào của thửa, từ điểm nào ra đường nào, có thể đo bằng thước và vẽ tay kèm theo, hai bên ký trên bản vẽ.
  • Chiều rộng và chiều dài: ghi bằng số mét, ví dụ rộng 2,5 mét, dài 18 mét. Nếu có đoạn hẹp hơn vì vướng nhà cũ thì ghi riêng đoạn đó.
  • Chiều cao thông thuỷ: nếu một bên định làm mái che, giàn cây hay tầng trên vươn ra phía trên lối, ghi rõ khoảng cách từ mặt lối lên tối thiểu bao nhiêu.
  • Ai được dùng và dùng thế nào: đi bộ, xe máy, xe ba gác, ô tô nhỏ; có được đỗ xe, phơi thóc, để vật liệu trên lối hay không.
  • Đền bù: có hay không, bao nhiêu, trả một lần hay hằng năm. Nếu là tình làng nghĩa xóm không lấy tiền, ghi thẳng "không đền bù".
  • Chi phí làm và sửa lối: đổ bê tông, làm rãnh, lắp đèn chia thế nào.
  • Điều khoản khi bán, tặng, thừa kế: lối đi vẫn giữ nguyên, bên chuyển nhượng phải báo cho người nhận đất biết.

Đừng ghi những câu kiểu "khi nào cần thì bàn lại". Câu đó nghe mềm mỏng nhưng là cửa mở cho tranh chấp, vì người bàn lại thường không phải người đã ký.

Mẫu thoả thuận lối đi chung tự viết

Mẫu dưới đây là bản gia đình tự viết để hai bên có khung mà điền. Khi đem đi công chứng hoặc chứng thực, nên dùng mẫu và lời văn mà tổ chức công chứng, bộ phận một cửa đang áp dụng; các chỗ trong ngoặc vuông thay bằng thông tin thật.

"THOẢ THUẬN VỀ LỐI ĐI CHUNG. Hôm nay, tại nhà ông [Nguyễn Văn Tư], thôn [Đông], hai bên gồm: Bên có đất cho lối đi là ông [Nguyễn Văn Tư] và bà [Lê Thị Hoa], chủ thửa đất số [12], tờ bản đồ số [5]; Bên được đi qua là ông [Trần Văn Bình] và bà [Phạm Thị Lan], chủ thửa đất số [13], tờ bản đồ số [5]. Hai bên thống nhất: 1. Dành một lối đi rộng [2,5] mét, dài [18] mét, chạy dọc cạnh phía [đông] thửa số [12], từ cổng nhà ông Bình ra đường thôn, theo bản vẽ kèm theo có chữ ký hai bên. 2. Bên được đi qua dùng lối để đi bộ, đi xe máy, xe ô tô con; không đỗ xe qua đêm, không để vật liệu trên lối quá [3] ngày. 3. Bên được đi qua đền bù một lần số tiền [giả định 20 triệu đồng] hoặc [không đền bù]. 4. Chi phí đổ bê tông, làm rãnh, sửa chữa lối chia [mỗi bên một nửa]. 5. Không bên nào xây, rào, dựng cổng, trồng cây trên phần lối. 6. Khi một trong hai thửa đất được chuyển nhượng, tặng cho, để thừa kế, lối đi vẫn giữ nguyên; bên chuyển nhượng có trách nhiệm báo cho người nhận đất. Thoả thuận lập thành [4] bản, mỗi bên giữ [2] bản."

Hai bên ký, ghi rõ họ tên, và nên có cả vợ chồng cùng ký, vì đất ở thường là tài sản chung của vợ chồng. Một chữ ký thiếu là chỗ người khác sau này nói thoả thuận không có giá trị.

Đề nghị ghi nhận lối đi để lối theo đất khi đổi chủ

Luật Đất đai 2024 có việc đăng ký quyền đối với thửa đất liền kề, tức là ghi nhận cho thửa này được đi qua thửa kia. Thủ tục cụ thể và mẫu đơn thay đổi theo văn bản hướng dẫn và theo tỉnh, nhưng trình tự thường đi như sau:

  1. Hai bên lập thoả thuận bằng văn bản như mẫu trên, có bản vẽ vị trí lối. Nên công chứng hoặc chứng thực để chữ ký không bị chối sau này.
  2. Mang sổ của cả hai thửa, giấy tờ tuỳ thân, thoả thuận đến bộ phận một cửa của xã, phường hoặc chi nhánh văn phòng đăng ký đất đai, hỏi rõ nơi tiếp nhận hồ sơ đăng ký quyền đối với thửa đất liền kề ở địa phương mình.
  3. Điền đơn đăng ký biến động theo mẫu cán bộ đưa, ghi nội dung là đăng ký quyền về lối đi qua thửa đất liền kề.
  4. Khi cần, văn phòng đăng ký sẽ đo hoặc kiểm tra vị trí lối trên thực địa. Hai nhà nên có mặt lúc đo để chỉ đúng ranh lối.
  5. Nhận lại sổ đã được ghi nhận nội dung về lối đi hoặc giấy tờ theo đúng kết quả mà cơ quan trả. Kiểm tra lại chiều rộng, vị trí ghi trên đó có khớp thoả thuận không.

Câu nên hỏi cán bộ: "Trên sổ sẽ thể hiện lối đi ở trang nào, ghi cho thửa được đi hay thửa bị đi qua, hay cả hai?". Nếu chỉ một sổ có ghi, giữ bản sao sổ kia cùng thoả thuận trong một túi hồ sơ chung của gia đình.

Chia tiền làm và sửa lối: ví dụ một con ngõ ba nhà

Tiền làm lối là chỗ tình cảm hay sứt mẻ nhất, vì nhà ở trong cùng dùng lối nhiều mà nhà ngoài chịu ướt chân khi mưa. Ví dụ dưới dùng số giả định cho một con ngõ dài 30 mét, ba nhà cùng đi, chi phí đổ bê tông và làm rãnh giả định 36 triệu đồng.

Cách chiaNhà đầu ngõ (đi 5 m)Nhà giữa (đi 18 m)Nhà cuối (đi 30 m)Nhận xét
Chia đều ba nhà12 triệu12 triệu12 triệuĐơn giản, nhưng nhà đầu ngõ hay thấy thiệt
Chia theo quãng đường mỗi nhà dùngkhoảng 3,4 triệukhoảng 12,2 triệukhoảng 20,4 triệuCông bằng theo mức dùng, cần đo rõ
Nhà có đất làm lối chịu ít hơnGiảm một phần vì đã góp đấtTheo quãng đườngTheo quãng đườngHợp khi lối nằm trên đất một nhà

Con số trên chỉ để thấy cách tính. Điều cần là chốt cách chia trước khi gọi thợ, ghi vào giấy, và giữ hoá đơn vật liệu. Chuyện sửa chữa về sau (vá ổ gà, thông rãnh) nên ghi theo cùng tỷ lệ, để mười năm sau không ai phải nhớ lại năm đó ai trả bao nhiêu. Nếu lối có đèn chiếu sáng, công tơ đứng tên nhà nào thì nhà đó trả tiền điện, các nhà kia góp theo tháng.

Khi một nhà định bán đất: người bán, người mua và nhà còn lại

Đây là lúc lối đi hay xảy chuyện nhất. Người mua đất có lối đi chạy qua thường muốn rào kín cho vuông vức, còn nhà phía trong lo mất đường ra. Theo Bộ luật Dân sự 2015, quyền về lối đi qua được chuyển giao cùng mảnh đất, nghĩa là người mua đất bị đi qua vẫn phải để lối, người mua đất được đi qua vẫn được đi. Nhưng để quyền ấy không phải đem ra toà mới chứng minh được, mỗi bên nên làm vài việc.

Người bán đất có lối chạy qua nên ghi thẳng trong hợp đồng chuyển nhượng rằng thửa đất có lối đi chung rộng bao nhiêu cho thửa bên cạnh, kèm bản sao thoả thuận. Giấu chuyện này để bán được giá thì người mua có thể quay lại đòi huỷ hợp đồng hoặc đòi bồi thường.

Người mua nên hỏi cán bộ địa chính xã trước khi đặt cọc: thửa này có quyền lối đi nào đã ghi nhận chưa, có ai đang dùng lối không. Đi tận nơi vào buổi sáng sớm, nhìn xem có vệt xe, có cổng nhà bên trổ ra lối hay không.

Nhà còn lại nên chủ động gặp người mua, đưa bản thoả thuận, mời uống nước làm quen. Một buổi nói chuyện đầu tiên tử tế thường giữ được lối tốt hơn mọi tờ giấy.

Lỗi hay gặp khiến lối đi chung thành chuyện kiện tụng

Chỉ hứa miệng giữa hai ông bố. Hai ông thân nhau, đến đời con thì mỗi người nhớ một kiểu. Một tờ giấy viết tay có chữ ký vẫn hơn mọi lời hứa.

Ghi chiều rộng theo "đủ xe máy đi". Hôm nay đủ xe máy, mai nhà phía trong mua ô tô thì thành chuyện. Ghi bằng mét.

Cho nhà bên trổ cổng ra lối mà không ghi lại. Cổng đã xây thì khó đòi bịt. Nếu đồng ý, ghi luôn vị trí cổng vào thoả thuận.

Thoả thuận chỉ một người ký. Đất là tài sản chung vợ chồng hoặc của hộ thì người chưa ký có thể không công nhận.

Để lối đi thành chỗ đỗ xe, phơi nông sản. Ban đầu là tạm, lâu thành thói quen, nhà kia khó nói. Thoả thuận nên ghi rõ việc gì không được làm trên lối.

Đợi có chuyện mới đi ghi nhận. Lúc đã căng thẳng, bên kia không ký đơn nữa. Ghi nhận lúc hai nhà còn vui vẻ là dễ nhất.

Câu hỏi thường gặp

Lối đi chung có cần công chứng không?

Pháp luật không buộc mọi thoả thuận lối đi phải công chứng, nhưng khi đem đi đăng ký hoặc khi có tranh chấp, giấy đã công chứng hoặc chứng thực khó bị chối chữ ký hơn. Hỏi bộ phận một cửa xem hồ sơ đăng ký ở địa phương có yêu cầu bản công chứng hay không.

Nhà bên đã cho đi qua hai chục năm, giờ đòi tiền thì có phải trả không?

Theo Bộ luật Dân sự 2015, người được đi qua phải đền bù cho bên có đất, trừ khi hai bên thoả thuận khác. Nếu trước đây đã thoả thuận không lấy tiền và có giấy thì giữ theo giấy; nếu chỉ là lời nói thì nên ngồi lại thương lượng, cần thì nhờ hoà giải ở thôn.

Lối đi chung có được rào cổng khoá ban đêm không?

Được nếu hai bên đồng ý và nhà được đi qua có chìa khoá riêng. Nên ghi vào thoả thuận giờ khoá cổng, ai giữ chìa, và nghĩa vụ không được tự ý thay khoá mà không đưa chìa cho nhà kia.

Diện tích lối đi có bị tính vào hạn mức đất ở của nhà có đất không?

Lối đi vẫn là một phần thửa đất của nhà có đất, nên diện tích ấy vẫn nằm trong thửa và loại đất ghi trên sổ. Muốn biết phần lối ảnh hưởng thế nào đến hạn mức, thuế hay việc tách thửa, cần hỏi cán bộ địa chính với sổ cụ thể trong tay.

Muốn dời lối đi sang chỗ khác thì làm thế nào?

Hai bên lập thoả thuận mới thay thế thoả thuận cũ, vẽ lại vị trí lối mới và cùng ký, rồi đề nghị cập nhật nội dung đã ghi nhận. Không bên nào được tự ý dời lối khi bên kia chưa đồng ý bằng văn bản.

Hai nhà không thống nhất được chiều rộng lối thì ai quyết?

Trước hết nhờ tổ hoà giải ở thôn hoặc tổ dân phố, sau đó là hoà giải tại uỷ ban nhân dân cấp xã. Nếu vẫn không xong thì toà án quyết định dựa trên nhu cầu thực tế và hiện trạng; có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để chuẩn bị hồ sơ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138