Biên bản hiện trạng nhà liền kề là tờ giấy ghi lại tình trạng nhà hai bên trước khi bạn đào móng: vết nứt nào có sẵn, chỗ nào thấm, tường nghiêng ra sao, kèm ảnh, video, có chữ ký của chủ nhà bên và người chứng kiến. Nó là căn cứ duy nhất để phân biệt vết nứt do công trình của bạn gây ra với vết nứt đã có từ trước.
Theo Bộ luật Dân sự 2015 và Luật Xây dựng, người xây phải bảo đảm an toàn cho công trình lân cận và bồi thường nếu gây thiệt hại. Không có biên bản, mọi vết nứt nhà bên xuất hiện trong lúc bạn xây đều dễ bị quy cho bạn, còn nếu bạn là nhà bên, không có biên bản thì khó chứng minh nứt là mới. Bài này viết cho cả hai phía: người sắp xây và người ở cạnh công trình.
Vì sao nên lập, và ai nên chủ động
Ở làng, nhà cấp bốn cũ thường xây móng nông, tường gạch đá ong hay gạch chỉ, đã có sẵn những vết nứt chân chim mà chủ nhà không để ý. Khi nhà bên cạnh ép cọc, đào móng, máy rung, những vết ấy dài ra, cộng thêm vết mới. Lúc đó chủ nhà cũ đi một vòng, thấy vết nứt nào cũng tưởng mới. Người xây thì khăng khăng nứt từ trước. Không bên nào chứng minh được, và chuyện thường kết thúc bằng một khoản tiền theo kiểu ai to tiếng hơn, hoặc kéo ra toà.
Người xây nhà nên chủ động lập biên bản, vì lợi trước hết là của mình: biết chính xác cái gì đã có, để chỉ chịu phần mình gây ra. Nhà liền kề cũng được lợi, vì có căn cứ đòi sửa khi nứt mới xuất hiện. Nếu nhà bên sắp xây mà không đề nghị, bạn ở cạnh hoàn toàn có thể chủ động mời họ sang lập.
Thời điểm lập: sau khi có giấy phép hoặc chốt bản vẽ, trước khi phá dỡ nhà cũ và trước khi đào móng, ép cọc. Nếu công trình lớn, kéo dài, nên lập thêm một lần sau khi xong phần móng và một lần khi hoàn thiện.
Danh sách ảnh và việc cần ghi trong một buổi khảo sát
Một buổi khảo sát nhà bên thường mất một đến hai giờ. Mang theo điện thoại sạc đầy, thước dây, bút dạ, băng dính giấy để đánh dấu, một cuộn chỉ có quả dọi. Ghi chép theo danh sách:
- Mặt tường giáp công trình: chụp toàn bộ từ trong nhà bên, chia từng đoạn hai mét, mỗi ảnh có một vật làm thước.
- Vết nứt có sẵn: dán một mẩu băng dính giấy ở hai đầu vết nứt, ghi ngày, chụp cận với thước đo chiều dài và độ rộng khe. Đánh số từng vết.
- Chỗ thấm, ố, bong vữa: chụp, ghi vị trí theo phòng, độ cao.
- Nền nhà, sân: vết nứt trên nền gạch, chỗ lún, gạch bộp.
- Độ nghiêng tường: thả quả dọi ở vài điểm trên tường giáp ranh, đo khoảng lệch từ đỉnh xuống chân, ghi số.
- Cửa đi, cửa sổ: thử đóng mở từng cánh, ghi cánh nào kẹt sẵn. Cửa kẹt sau khi xây là dấu hiệu lún, nên biết trước tình trạng cũ.
- Mái, trần: chụp trần phòng sát công trình, mái ngói, máng nước.
- Video đi một vòng: quay liền một mạch, vừa quay vừa đọc tên phòng và ngày giờ.
Băng dính giấy dán ở đầu vết nứt là mẹo đơn giản nhưng rất được việc. Khi vết nứt dài thêm, ai cũng thấy nó đã vượt qua đầu băng dính bao nhiêu, khỏi cãi nhau là "dài từ trước".
Mẫu biên bản hiện trạng nhà liền kề tự viết
Mẫu dưới đây gia đình tự soạn. Nếu thuê đơn vị khảo sát hoặc nhà thầu có mẫu riêng, dùng mẫu đó và bổ sung những ý còn thiếu.
"BIÊN BẢN GHI NHẬN HIỆN TRẠNG NHÀ LIỀN KỀ TRƯỚC KHI THI CÔNG. Hôm nay, ngày [...], tại nhà bà [Nguyễn Thị Lan], thửa số [31], thôn [Trung]. Thành phần: Bên xây dựng: ông [Lê Văn Hải], chủ công trình nhà ở tại thửa số [30]; Bên có nhà liền kề: bà [Nguyễn Thị Lan]; Người chứng kiến: ông [Phạm Văn Đức], trưởng thôn; ông [Trần Văn Nam], thợ cả công trình. Hai bên cùng kiểm tra và ghi nhận: 1. Tường phía [đông] nhà bà [Lan], giáp công trình, dài [12] mét: có [3] vết nứt, đánh số [1] đến [3], dài lần lượt [40], [25], [60] phân, độ rộng khe dưới [1] li; vết [3] ở phòng ngủ, cách nền [1,2] mét. 2. Mảng thấm ố tại bếp, cao khoảng [70] phân. 3. Tường đo bằng dây dọi tại [2] điểm, nghiêng ra ngoài [1] phân trên chiều cao [3] mét. 4. Cửa sổ phòng ngủ khó đóng từ trước. 5. Nền sân có [1] vết nứt chéo dài [1,5] mét. Kèm theo [86] ảnh và [1] video, hai bên đã xem và ký nháy danh sách ảnh. Ông [Hải] cam kết che chắn, khảo sát lại sau khi xong móng, và sửa chữa, bồi thường hư hỏng phát sinh do thi công. Biên bản lập thành [3] bản, mỗi bên và trưởng thôn giữ [1] bản."
Điểm cần chú ý là cả hai bên cùng ký nháy danh sách ảnh. Ảnh để trong điện thoại một người, không có xác nhận của người kia, khi ra hoà giải dễ bị nghi chỉnh sửa hoặc chụp ở chỗ khác.
Nếu bạn là nhà liền kề: việc nên làm khi biết nhà bên sắp xây
Người ở cạnh công trình thường bị động: thấy máy móc đến mới biết. Bạn không cần đợi nhà bên mời, có thể tự làm trước mấy việc sau:
- Ngay khi thấy nhà bên dỡ nhà cũ hoặc tập kết vật liệu, tự chụp, quay toàn bộ phần nhà mình giáp ranh, theo đúng danh sách ở trên. Ảnh tự chụp có ngày giờ vẫn có giá trị, dù chưa có chữ ký nhà bên.
- Sang gặp chủ nhà sắp xây, đề nghị cùng lập biên bản hiện trạng, có trưởng thôn hoặc tổ trưởng chứng kiến. Nói nhẹ: "Làm để sau này hai nhà khỏi phải nghĩ ngợi."
- Hỏi lịch thi công: ngày phá dỡ, đào móng, ép cọc, đổ mái. Hỏi tên và cách liên lạc với thợ cả.
- Dọn đồ dễ vỡ, tủ kính, bàn thờ, ảnh treo khỏi tường giáp công trình trong những ngày rung mạnh.
- Trong lúc thi công, mỗi tuần đi một vòng nhìn lại các vết nứt đã đánh dấu. Thấy vết nào dài qua băng dính, chụp ngay và báo người phụ trách công trình trong ngày.
- Nếu thấy dấu hiệu nguy hiểm như tường nghiêng nhanh, nứt rộng, mảng vữa rơi, đề nghị dừng thi công và báo uỷ ban cấp xã để kiểm tra an toàn.
Việc tự chụp trước không phải để bắt lỗi nhà bên, mà để khi có chuyện, hai nhà nói chuyện bằng ảnh thay vì bằng trí nhớ.
Ví dụ: hai dãy nhà, hai kết cục
Ví dụ giả định trong cùng một xóm. Nhà anh Hải xây nhà ba tầng sát nhà cấp bốn của chị Lan. Trước khi đào móng, anh mời chị Lan và trưởng thôn sang, cùng chụp 86 tấm ảnh, đánh dấu ba vết nứt cũ, đo dây dọi. Sau khi đổ móng, vết nứt số ba dài thêm 15 phân, xuất hiện thêm hai vết mới ở bếp. Hai nhà mở biên bản ra so, thống nhất ngay trong buổi chiều: anh Hải cho thợ trát, sơn lại cả mảng tường bếp và đoạn tường phòng ngủ, không ai phải to tiếng.
Cách đó ba nhà, anh Bình xây nhà mà không lập biên bản. Ép cọc xong, nhà ông Sáu bên cạnh chỉ ra mười hai vết nứt, đòi sửa cả nhà, nói là nhà vốn không có vết nào. Anh Bình cho rằng phần lớn là nứt cũ. Hai bên không có gì để so, hoà giải ở thôn hai lần không thành, chuyển lên xã, rồi thuê người giám định. Tiền giám định, tiền đi lại và mấy tháng căng thẳng tốn hơn nhiều so với một buổi chiều chụp ảnh trước khi khởi công.
Khác biệt giữa hai câu chuyện không nằm ở mức độ hư hỏng, mà ở chỗ có hay không một tờ giấy ghi lại "trước đó như thế nào".
Sau khi xây: so sánh và xử lý
Biên bản chỉ phát huy tác dụng khi được dùng đúng lúc. Trong và sau khi thi công, cách xử lý tuỳ tình trạng:
| Tình trạng phát hiện | So với biên bản | Việc nên làm |
|---|---|---|
| Vết nứt cũ dài thêm qua băng dính | Có ghi, nhưng đã phát triển | Đo phần dài thêm, người xây chịu sửa phần tăng |
| Vết nứt mới ở tường giáp công trình | Không có trong biên bản | Báo ngay, tạm dừng phần việc gây rung, mời kỹ sư xem |
| Tường nghiêng thêm, cửa kẹt mới | Số đo dây dọi khác trước | Dấu hiệu lún, cần dừng thi công phần móng sát ranh, xem lại biện pháp |
| Thấm mới sau khi nhà bên đổ mái | Không có trong biên bản | Kiểm tra khe giữa hai nhà, máng nước, chống thấm khe |
| Vết nứt ở phòng xa công trình | Không có trong biên bản | Xem kỹ nguyên nhân; có thể không liên quan, cần kỹ sư kết luận |
Khi có hư hỏng, hai bên lập thêm một biên bản ngắn ghi những gì mới phát sinh, đối chiếu với biên bản ban đầu, rồi thống nhất cách sửa: người xây tự cho thợ sửa, hay trả tiền để nhà bên tự sửa. Ví dụ giả định: ba vết nứt mới, báo giá sửa và sơn lại khoảng 4 triệu đồng, người xây trả, việc xong trong một buổi hoà giải ở thôn. Không có biên bản ban đầu, cùng ba vết nứt ấy có thể biến thành đòi hỏi mười mấy triệu cho cả bức tường.
Những việc người xây nên làm thêm để bảo vệ nhà bên
Hỏi kỹ sư về biện pháp móng sát nhà cũ. Móng nhà cũ nông thì đào sâu sát bên rất dễ gây sạt. Kỹ sư có thể chọn giải pháp móng, cừ chống, đào từng đoạn phù hợp.
Ghi trong hợp đồng với thợ, nhà thầu. Ai chịu trách nhiệm khi làm hỏng nhà bên, có mua bảo hiểm cho công trình lân cận không. Hỏi nhà thầu về loại bảo hiểm trách nhiệm với bên thứ ba khi thi công.
Che chắn bụi, vật rơi. Lưới che, tấm chắn ở mặt giáp nhà bên, nhất là khi đổ bê tông, đục phá.
Báo lịch các ngày ồn, rung mạnh. Ép cọc, đổ mái, đục phá nhà cũ. Báo trước để nhà bên dọn đồ dễ vỡ khỏi tường, sắp xếp người già, trẻ nhỏ.
Cho nhà bên một đầu mối liên lạc. Thợ cả hoặc chủ nhà, để báo ngay khi thấy nứt, nước bắn, vật rơi. Xử lý trong ngày thì chuyện nhỏ vẫn là chuyện nhỏ.
Câu hỏi thường gặp
Biên bản hiện trạng nhà liền kề có bắt buộc không?
Pháp luật không buộc mọi nhà ở riêng lẻ phải lập biên bản này, nhưng người xây có nghĩa vụ bảo đảm an toàn cho công trình lân cận và bồi thường nếu gây thiệt hại. Biên bản là cách tốt nhất để hai bên có căn cứ khi có hư hỏng.
Nhà bên không cho vào chụp ảnh thì làm sao?
Ghi lại việc đã đề nghị, có người chứng kiến như trưởng thôn. Chụp được phần nhìn thấy từ ngoài, mặt tường phía công trình. Khi có tranh chấp, việc nhà bên từ chối khảo sát cũng là một tình tiết được xem xét.
Có cần thuê đơn vị chuyên nghiệp khảo sát không?
Với nhà cấp bốn và nhà hai, ba tầng ở nông thôn, hai nhà tự lập cùng trưởng thôn chứng kiến thường đủ. Nếu nhà bên đã yếu, nghiêng, hoặc công trình có tầng hầm, ép cọc nặng, nên thuê đơn vị có chuyên môn đo đạc và đánh giá.
Xây xong bao lâu thì hết trách nhiệm với nứt nhà bên?
Không có con số chung cho mọi trường hợp; lún do móng có thể lộ ra sau vài tháng. Hai bên nên ghi trong biên bản một khoảng thời gian theo dõi sau khi xong, ví dụ mười hai đến hai mươi bốn tháng, và khảo sát lại một lần cuối.
Nhà bên xây làm nứt nhà mình mà không có biên bản thì còn đòi được không?
Vẫn có thể đòi, nhưng cần chứng minh vết nứt là mới: ảnh cũ trong điện thoại, lời xác nhận của người hay vào nhà, ý kiến kỹ sư về nguyên nhân. Nhờ hoà giải ở thôn trước; không xong thì có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn về bước tiếp theo.
Ai giữ biên bản và ảnh?
Mỗi bên giữ một bản giấy và một bộ ảnh, trưởng thôn hoặc người chứng kiến giữ thêm một bản. Ảnh nên chép ra máy tính hoặc gửi cho cả hai nhà qua tin nhắn để không bị mất khi đổi điện thoại.