Theo Bộ luật Dân sự 2015, khi làm nhà vệ sinh, bể phốt, chuồng trại hay công trình dễ gây ô nhiễm, chủ nhà phải đặt cách mốc giới một khoảng và ở vị trí hợp lý, bảo đảm vệ sinh, an toàn, không làm ảnh hưởng nhà bên; nước thải phải đi qua cống, rãnh đến nơi quy định, không được chảy tràn sang nhà bên.
Khoảng cách cụ thể không nằm trong Bộ luật Dân sự mà trong quy chuẩn xây dựng, quy định về vệ sinh môi trường và quy định của địa phương, nên khi xây mới cần hỏi cán bộ xã, phường. Bài này giúp bạn tính chỗ đặt bể phốt, cống, chuồng khi xây mới để khỏi phiền nhà bên, và xử lý từng bước khi nhà bên gây mùi, thấm nước thải sang nhà mình.
Công trình dễ gây phiền cho nhà bên và cách đặt
Ở nông thôn, phần lớn phản ánh của bà con về hàng xóm rơi vào mấy công trình dưới đây. Cột cuối là các điểm hay được khuyên khi bố trí; con số cụ thể theo quy định hiện hành, hỏi cán bộ trước khi làm:
| Công trình | Gây phiền gì | Nên đặt thế nào |
|---|---|---|
| Bể phốt, hố xí | Mùi, thấm ra đất, ra giếng | Xa ranh và xa giếng nhà bên; bể kín, có ống thông hơi đưa lên cao, hướng ra phía đất mình |
| Cống, rãnh nước thải sinh hoạt | Tràn, mùi, ứ đọng ở khe giữa hai nhà | Dẫn về hố ga trên đất mình rồi ra rãnh chung, có nắp đậy |
| Chuồng lợn, gà, vịt | Mùi, ruồi, tiếng ồn, nước phân | Cuối vườn, xa nhà ở của nhà bên; có hố chứa phân hoặc bể khí sinh học |
| Bếp củi, lò đốt | Khói, tàn lửa | Ống khói cao, không hướng sang cửa sổ, mái lá nhà bên |
| Giếng khoan, giếng đào | Bị nhiễm bẩn nếu gần bể phốt nhà bên | Xa bể phốt, chuồng trại của cả hai nhà |
Mẹo của người làm địa chính lâu năm: khi xây mới, mang bản vẽ sang cho nhà bên xem vị trí bể phốt và chuồng trại trước khi đổ móng. Nếu nhà bên có giếng đào gần ranh, hai nhà cùng đánh dấu giếng trên bản vẽ rồi đặt bể phốt ở góc xa nhất. Một buổi đối chiếu như vậy tránh được chuyện hai mươi năm sau nước giếng có mùi lạ.
Khi xây mới: những câu nên hỏi trước khi đặt bể phốt và cống
Bể phốt và cống chôn dưới đất, đặt sai thì sửa rất tốn. Nên hỏi các câu sau, với thợ, với kỹ sư và với cán bộ xã:
- Thửa đất có cống thoát nước chung của thôn, khu phố chạy qua không, nước thải nhà mình được nối vào đâu, có phải xin phép đấu nối không.
- Quy định hiện hành ở địa phương yêu cầu bể phốt cách giếng, cách ranh tối thiểu bao nhiêu.
- Nhà bên có giếng đào, giếng khoan, bể nước ngầm ở đâu, sâu bao nhiêu. Hỏi thẳng nhà bên, đo khoảng cách.
- Đất nhà mình cao hay thấp hơn nhà bên. Đất cao hơn thì càng phải chú ý thấm, vì nước ngấm theo dốc.
- Ống thông hơi bể phốt đưa lên mái nào, có thổi mùi sang cửa sổ nhà bên không.
- Xe hút bể phốt sau này vào lối nào, có phải đi qua đất nhà bên không.
Câu cuối hay bị quên. Mảnh đất phía trong ngõ hẹp, xe hút không vào được, mỗi lần hút phải kéo ống qua sân nhà bên. Nếu biết trước, đặt nắp hút sát lối đi hoặc thoả thuận với nhà bên ngay từ đầu.
Khi nước thải, mùi từ nhà bên đã sang nhà mình
Chuyện mùi và nước thải khó chịu nhưng dễ thành cãi nhau gay gắt vì người chịu mùi rất bực. Đi từng bước:
- Ghi nhận cụ thể: giờ nào mùi nặng, nước tràn ra chỗ nào, sau trận mưa hay sau giờ nhà bên rửa chuồng. Chụp ảnh, quay video vệt nước, ghi ngày.
- Tìm nguồn: đi dọc ranh xem nước đi từ ống, từ rãnh hay ngấm qua chân tường. Đừng đoán; có khi nguồn lại là cống của một nhà thứ ba.
- Nói chuyện với nhà bên, đề nghị một việc cụ thể: đậy nắp rãnh, nối ống vào hố ga, hút bể phốt, dời máng ăn của lợn ra xa tường.
- Nếu ảnh hưởng tới nước giếng, ngưng dùng giếng để uống, nấu, và hỏi trạm y tế xã cách xét nghiệm nước.
- Không thay đổi được thì đề nghị tổ hoà giải ở thôn, tổ dân phố. Với chăn nuôi gây ô nhiễm, có thể phản ánh với uỷ ban cấp xã vì đây còn là chuyện vệ sinh môi trường của cả xóm.
- Nếu có thiệt hại (giếng phải khoan lại, tường thấm hỏng), giữ hoá đơn, báo giá để đề nghị bồi thường qua hoà giải, sau đó là khởi kiện.
Không đáp trả bằng cách bít cống của nhà bên, đắp bờ cho nước dội ngược. Nước ứ lại, lan ra lối đi chung, cả xóm chịu, còn bạn thành người gây thêm thiệt hại.
Ví dụ: chuồng lợn sát tường nhà chị Lan
Ví dụ giả định: nhà anh Bình nuôi sáu con lợn trong chuồng xây sát tường rào giáp nhà chị Lan, cách phòng ngủ nhà chị khoảng bốn mét. Mùa nóng, mùi nặng vào buổi chiều, nước rửa chuồng chảy theo khe tường sang vườn rau nhà chị. Chị Lan nói hai lần, anh Bình hứa "để tính", rồi thôi.
Chị Lan ghi lại ngày giờ mùi nặng trong hai tuần, chụp ảnh vệt nước, rồi nhờ tổ hoà giải thôn. Buổi hoà giải không bàn chuyện ai đúng ai sai mà bàn ba việc cụ thể: anh Bình làm rãnh có nắp dẫn nước rửa chuồng về hố chứa phía đất mình, trong một tháng; chuyển chuồng vào cuối vườn khi tái đàn vụ sau; chị Lan cho thợ đứng trên đất nhà mình để trát lại khe tường. Biên bản hoà giải thành ghi rõ ba việc và thời hạn.
Một tháng sau, rãnh làm xong, nước hết tràn; mùi giảm nhưng chưa hết. Vụ sau, anh Bình dời chuồng. Cái làm nên kết quả không phải là luật, mà là sổ ghi chép hai tuần của chị Lan và việc biên bản ghi đúng việc, đúng hạn. Nếu chỉ ghi "anh Bình cam kết không gây ô nhiễm", chẳng ai biết thế nào là đã làm xong.
Cống thải phải đi nhờ qua đất nhà bên
Khi nào được yêu cầu. Bộ luật Dân sự 2015 cho phép chủ nhà ở phía trong, không có đường khác, yêu cầu nhà bên để mình đặt đường dẫn nước, đường cấp thoát nước qua đất nhà bên một cách hợp lý, và phải bồi thường nếu gây thiệt hại khi lắp đặt.
Đặt thế nào cho hợp lý. Đi theo đường ngắn nhất, sát ranh, chôn đủ sâu, ống kín, có hố ga để thông tắc ở phía đất nhà mình. Tránh đi dưới nền nhà, gần giếng của nhà bên.
Ghi thoả thuận. Vị trí ống, độ sâu, đường kính, ai sửa khi vỡ, khi nhà bên xây lại thì dời ống thế nào. Đường ống chôn dưới đất là thứ dễ bị quên nhất khi đất đổi chủ.
Khi ống vỡ, tắc. Chủ ống chịu chi phí sửa và khôi phục lại mặt đất nhà bên. Báo trước khi đào, làm nhanh, dọn sạch.
Cách tốt hơn nếu có. Nếu thôn có cống chung chạy ở lối đi phía trước, đề nghị đấu nối vào đó thay vì đi nhờ qua vườn nhà bên. Hỏi xã về việc đấu nối.
Mẫu thoả thuận đặt ống thoát nước qua đất nhà bên
Khi nhà phía trong phải đặt ống thoát nước qua vườn, qua sân nhà bên ra cống chung, hai nhà nên ghi thoả thuận trước khi đào. Ống chôn rồi thì không ai nhìn thấy, chỉ tờ giấy còn lại để nhắc. Mẫu tự viết:
"THOẢ THUẬN ĐẶT ỐNG THOÁT NƯỚC. Bà [Phạm Thị Hoa], chủ thửa số [52], đồng ý để ông [Trần Văn Bình], chủ thửa số [53] phía trong, đặt một đường ống thoát nước thải sinh hoạt đường kính [110] li qua đất của bà [Hoa], chạy dọc ranh phía [tây], cách ranh không quá [40] phân, dài khoảng [15] mét, chôn sâu tối thiểu [50] phân, nối vào cống chung của thôn ở lối đi phía trước. Ông [Bình] cam kết: chỉ xả nước thải sinh hoạt đã qua bể phốt, không xả nước rửa chuồng trại; làm hố ga có nắp ở đầu ống phía đất nhà mình để thông tắc; khi ống vỡ, tắc, ông [Bình] tự sửa, làm lại mặt đất như cũ trong [3] ngày; khi bà [Hoa] xây dựng trên đoạn đất có ống, hai bên bàn dời ống, chi phí dời do ông [Bình] chịu. Thoả thuận có hiệu lực cả khi một trong hai thửa đổi chủ. Lập ngày [...], hai bên ký."
Điều khoản dời ống khi nhà bên xây dựng là chỗ hay bị quên. Không có nó, ống chôn dưới đất có thể biến cả dải đất ven ranh nhà bên thành chỗ không ai dám đổ móng. Nếu được, hai bên nên vẽ một sơ đồ tay có ghi khoảng cách ống tới góc nhà, tới cột rào, ký vào, kẹp chung với sổ.
Lỗi hay gặp với bể phốt, cống và chuồng trại
Đặt bể phốt ở góc vườn sát ranh vì "góc đó bỏ không". Góc bỏ không của nhà mình thường lại gần giếng hoặc bếp của nhà bên. Đo khoảng cách tới giếng nhà bên trước, rồi mới chọn góc.
Cho ống thông hơi bể phốt xả ngang tầm mắt. Mùi theo gió sang cửa sổ nhà bên mỗi chiều. Đưa ống lên cao hơn mái, hướng ra phía đất mình.
Đổ nước rửa chuồng xuống rãnh mưa chung. Rãnh mưa không dành cho nước thải chăn nuôi; nước ứ, bốc mùi suốt mùa khô. Làm hố chứa riêng hoặc bể khí sinh học.
Không hút bể phốt nhiều năm. Bể đầy thì tràn, thấm, cả hai nhà chịu mùi. Ghi ngày hút vào sổ tay gia đình, đến hạn thì gọi xe.
Xây lại nhà mà quên ống thoát của nhà bên chạy qua. Đào móng làm vỡ ống, nước thải tràn vào hố móng, công trình phải dừng. Trước khi đào, hỏi lại nhà bên và tìm tờ thoả thuận cũ.
Giải quyết bằng lời hứa chung chung. Câu "sẽ khắc phục" không đo được. Thoả thuận phải ghi việc cụ thể, chỗ cụ thể, hạn cụ thể.
Câu hỏi thường gặp
Bể phốt phải đặt cách ranh nhà bên bao nhiêu?
Bộ luật Dân sự 2015 chỉ yêu cầu khoảng cách và vị trí hợp lý, bảo đảm vệ sinh, an toàn. Con số cụ thể nằm trong quy chuẩn xây dựng và quy định về vệ sinh môi trường, có thể khác theo địa phương, nên hỏi cán bộ xã, phường khi xây.
Hàng xóm nuôi lợn sát nhà gây mùi thì báo ai?
Nói chuyện trước, rồi nhờ tổ hoà giải ở thôn, tổ dân phố. Nếu chăn nuôi gây ô nhiễm kéo dài, có thể phản ánh với uỷ ban nhân dân cấp xã vì đây là chuyện vệ sinh môi trường khu dân cư.
Nước thải nhà bên chảy sang vườn nhà mình có đòi bồi thường được không?
Được, nếu có thiệt hại như cây chết, tường thấm, giếng nhiễm bẩn. Cần ảnh, video nguồn nước, biên bản chứng kiến và báo giá khắc phục. Trước hết đề nghị nhà bên làm rãnh, cống dẫn nước đúng chỗ.
Nhà phía trong có được đặt ống thoát nước qua đất nhà mình không?
Nếu họ không có đường thoát khác, Bộ luật Dân sự 2015 cho phép yêu cầu đặt đường dẫn nước qua đất nhà bên một cách hợp lý, và họ phải bồi thường thiệt hại khi lắp đặt. Hai nhà nên thoả thuận vị trí, độ sâu và trách nhiệm sửa chữa bằng giấy.
Giếng nhà mình có mùi lạ nghi do bể phốt nhà bên thì làm gì?
Ngưng dùng nước giếng để ăn uống, hỏi trạm y tế xã cách xét nghiệm. Ghi nhận khoảng cách giữa giếng và bể phốt, rồi đề nghị nhà bên kiểm tra, hút bể, sửa chỗ rò; cần thì nhờ hoà giải ở thôn.
Xây nhà vệ sinh sát tường chung có cần hỏi nhà bên không?
Nên hỏi. Nhà vệ sinh đặt sát tường chung dễ gây thấm, mùi sang nhà bên, và nếu cần đục tường chung để đi ống thì phải được nhà bên đồng ý. Bố trí bể phốt ở góc xa nhất là cách ít phiền nhất.