DienTho.comĐiền Thổ
Mua đất ở trong khu dân cư

Mua đất có sổ ghi cả đất ở và đất vườn: trả giá thế nào, làm nhà ở phần nào

Thửa đất trong làng thường ghi vài trăm mét vuông nhưng chỉ một phần là đất ở. Cách đọc sổ, tính giá theo từng loại đất và chỗ được làm nhà trước khi mua.

A young woman stands at the edge of a long garden plot behind a tiled-roof village house, jackfruit trees around, seen from behind, golden afternoon light

Khi sổ ghi một thửa gồm cả đất ở và đất vườn, bạn đang mua hai loại đất có giá trị và quyền khác nhau: chỉ phần đất ở được làm nhà ngay, phần vườn muốn làm nhà phải xin chuyển mục đích và nộp tiền sử dụng đất. Vì vậy giá phải tách theo từng loại, không tính bình quân theo tổng diện tích như người bán hay đưa ra.

Ở nông thôn, kiểu thửa này gặp rất nhiều: sổ ghi chẳng hạn 400 m², trong đó 150 m² đất ở tại nông thôn và 250 m² đất trồng cây lâu năm. Phần dưới hướng dẫn đọc đúng dòng trên sổ, cách hỏi phần đất ở nằm ở đâu, cách tính giá bằng ví dụ giả định và những điều nên ghi vào hợp đồng.

Đọc đúng dòng mục đích sử dụng và diện tích trên sổ

Trên giấy chứng nhận, mục thông tin thửa đất có dòng diện tích tổng và dòng mục đích sử dụng. Thửa có nhiều loại đất sẽ ghi tách từng loại kèm diện tích, ví dụ "Đất ở tại nông thôn: 150 m²; Đất trồng cây lâu năm: 250 m²". Trên bản đồ địa chính, các loại này mang ký hiệu ngắn: ONT là đất ở tại nông thôn, ODT là đất ở tại đô thị, CLN là đất trồng cây lâu năm, BHK là đất bằng trồng cây hằng năm khác, NTS là đất nuôi trồng thuỷ sản như ao.

Đọc thêm dòng thời hạn sử dụng. Đất ở ghi lâu dài, phần đất nông nghiệp trong cùng thửa có thể ghi thời hạn riêng hoặc ghi lâu dài nếu được công nhận cùng với đất ở theo quy định. Hai dòng thời hạn khác nhau là dấu hiệu rõ nhất rằng đây là hai loại đất với chế độ khác nhau.

Cuối cùng xem sơ đồ thửa. Nhiều sổ chỉ vẽ đường bao quanh cả thửa, không khoanh phần nào là đất ở. Có sổ khoanh rõ bằng nét đứt hoặc ghi chú vị trí. Việc phần đất ở có được định vị hay không quyết định khá nhiều tới chuyện làm nhà sau này, nên cần hỏi ngay từ đầu.

Phần đất ở nằm ở đâu trong thửa và vì sao quan trọng

Người bán thường nói "đất ở thì nằm phía trước, giáp ngõ" như một điều hiển nhiên. Thực tế, nếu sổ không định vị phần đất ở, thì vị trí đó chỉ là thói quen của gia đình chứ chưa phải điều được ghi nhận. Khi bạn xin phép xây dựng hoặc khi tách thửa, cơ quan sẽ phải xác định phần đất ở nằm ở đâu, và lúc đó có thể nảy ra vướng mắc với cách hiểu của bạn.

Nhà cũ của người bán đang đứng ở đâu cũng là một gợi ý: phần đất ở thường được công nhận gắn với vị trí nhà ở có từ trước. Nếu bạn định phá nhà cũ và xây ở một góc khác của thửa, ví dụ lùi vào trong cho rộng sân, hãy hỏi cán bộ địa chính xem xây ở vị trí mới có bị coi là xây trên đất vườn không.

Điều này đặc biệt quan trọng khi bạn chỉ mua một phần thửa. Nếu người bán tách cho bạn phần phía sau và giữ phần phía trước, bạn phải biết phần mình nhận có bao nhiêu mét vuông đất ở, hay toàn là đất vườn. Hợp đồng và bản vẽ tách thửa phải ghi cụ thể diện tích từng loại đất của phần bạn nhận, không được để chung chung là "mua 200 m²".

Tính giá theo từng loại đất: ví dụ giả định

Ví dụ dưới đây hoàn toàn giả định, chỉ để thấy cách tính. Giá thật do thị trường từng nơi và thoả thuận hai bên; tiền sử dụng đất khi chuyển mục đích tính theo bảng giá đất và quy định của tỉnh.

Cách tínhĐất ở 150 m²Đất vườn 250 m²Tổng
Người bán đưa giá bình quân giả định 4 triệu/m² cho cả thửa600 triệu1.000 triệu1.600 triệu
Tách giá theo loại, giả định đất ở 7 triệu/m², đất vườn 2 triệu/m²1.050 triệu500 triệu1.550 triệu
Nếu sau này chuyển thêm 100 m² vườn sang đất ở, giả định tiền sử dụng đất phải nộp 2,5 triệu/m²không đổicộng thêm 250 triệuchi phí thật để có 250 m² đất ở

Bảng cho thấy hai điều. Một là giá bình quân có thể chênh không nhiều với giá tách, nhưng khi so với mảnh khác có tỷ lệ đất ở khác thì giá bình quân đánh lừa rất nặng. Hai là phần vườn chỉ có giá như đất ở khi được chuyển mục đích, mà việc chuyển không phải lúc nào cũng được chấp thuận và luôn tốn tiền. Hãy luôn hỏi người bán: "Trong giá này, đất ở bao nhiêu mét, đất vườn bao nhiêu mét?"

Muốn chuyển phần vườn sang đất ở sau khi mua: điều cần biết trước

Nhiều người mua thửa có đất vườn với ý định "mua về rồi lên thổ cư". Trước khi trả tiền theo kỳ vọng đó, nên biết các điều kiện chính:

  • Việc chuyển mục đích phải phù hợp với kế hoạch sử dụng đất đã được phê duyệt của địa phương; khu vực chưa có trong kế hoạch thì hồ sơ có thể bị trả về.
  • Tổng diện tích đất ở sau khi chuyển thường phải xem xét theo hạn mức giao đất ở do tỉnh quy định; phần vượt hạn mức tính tiền sử dụng đất cao hơn.
  • Tiền sử dụng đất phải nộp tính theo chênh lệch giữa giá đất ở và giá đất nông nghiệp theo bảng giá đất của tỉnh tại thời điểm được cho phép, nên không thể biết chính xác từ lúc mua.
  • Nơi tiếp nhận hồ sơ và cấp quyết định đã thay đổi sau sắp xếp chính quyền hai cấp; hỏi bộ phận một cửa của xã nơi có đất để biết hiện hành.
  • Người bán hứa "chắc chắn lên được thổ cư" không có giá trị gì nếu không gắn vào điều kiện trong hợp đồng.

Nếu việc chuyển mục đích là lý do chính bạn mua, hãy hỏi xã trước xem khu vực này có trong kế hoạch sử dụng đất năm nay hoặc năm tới không, và cân nhắc trả giá phần vườn đúng như đất vườn.

Ghi gì vào hợp đồng để không thiệt

Hợp đồng chuyển nhượng do tổ chức hành nghề công chứng soạn theo mẫu, nhưng bạn có quyền đề nghị ghi rõ các nội dung sau:

  • Diện tích từng loại đất của phần chuyển nhượng, đúng như trên sổ hoặc bản vẽ tách thửa.
  • Giá chuyển nhượng ghi đúng giá thật; nếu hai bên thống nhất tách giá đất ở và đất vườn thì có thể ghi kèm để làm căn cứ khi có chênh lệch diện tích.
  • Cách xử lý nếu đo đạc lại ra diện tích đất ở khác so với sổ: tính lại tiền theo đơn giá loại đất nào.
  • Hiện trạng tài sản trên đất: nhà cũ, cây lâu năm, giếng, công trình phụ được bàn giao cùng.

Một câu mẫu có thể đề nghị đưa vào giấy đặt cọc, tự viết theo hoàn cảnh: "Hai bên thống nhất phần đất chuyển nhượng gồm 150 m² đất ở tại nông thôn và 250 m² đất trồng cây lâu năm theo giấy chứng nhận. Nếu kết quả đo đạc khi làm thủ tục cho thấy diện tích đất ở khác so với 150 m², giá phần chênh lệch tính theo đơn giá đất ở hai bên đã thoả thuận tại giấy này." Khi ký chính thức, dùng mẫu hợp đồng hiện hành của tổ chức công chứng và nhờ công chứng viên xem câu chữ.

Ví dụ: chị Lan mua mảnh đất có vườn mít

Ví dụ giả định: chị Lan muốn mua mảnh đất 360 m² có hàng mít của bà Hạnh để làm nhà cho vợ chồng con trai. Bà Hạnh đưa giá trọn gói, nói "toàn bộ là đất thổ cư làng, sổ đỏ đầy đủ". Mở sổ ra, chị Lan thấy 120 m² đất ở tại nông thôn, 240 m² đất trồng cây lâu năm, sơ đồ không vẽ phần đất ở.

Chị hỏi lại giá theo từng loại. Bà Hạnh lúc đầu không chịu, sau đồng ý giảm vì chị chỉ ra rằng nếu muốn có 200 m² đất ở như ý định, chị phải chuyển thêm 80 m² và nộp tiền sử dụng đất. Lên xã, cán bộ cho biết khu vực có trong kế hoạch sử dụng đất năm sau, nhưng việc chuyển phải đợi hồ sơ được xem xét, và tiền nộp theo bảng giá lúc đó.

Chị Lan quyết định mua, ghi diện tích từng loại đất vào giấy cọc, giữ lại một khoản trả sau khi sang tên xong. Chị định cho con xây nhà ngay trên 120 m² đất ở gần chỗ nhà cũ, phần vườn để nguyên, khi nào thật cần mới xin chuyển. Cách làm này không phải trả trước tiền cho thứ chưa chắc có.

Điều chị Lan làm đúng nhất không nằm ở chuyện mặc cả được bao nhiêu, mà ở chỗ chị tách được hai câu hỏi ra khỏi nhau: mảnh đất này hôm nay cho phép làm gì, và mai kia có thể xin thêm gì. Câu thứ nhất trả tiền theo giá đất ở, câu thứ hai chỉ trả khi đã thành sự thật.

Câu hỏi cho cán bộ địa chính và lỗi hay gặp

Hỏi: phần đất ở của thửa này đã được xác định vị trí chưa? Nếu chưa, hỏi tiếp khi xin phép xây dựng thì vị trí xác định theo cách nào, nhà xây ở đâu thì được coi là trên đất ở.

Hỏi: khu vực này có trong kế hoạch sử dụng đất cho phép chuyển sang đất ở không? Câu trả lời giúp bạn biết phần vườn có triển vọng hay chỉ nên tính như đất vườn.

Lỗi: tin chữ "thổ cư làng" mà không mở sổ. Trong làng ai cũng gọi đất có nhà là thổ cư, nhưng trên sổ có thể chỉ một phần nhỏ là đất ở. Giá trị nằm ở dòng ghi trên sổ, không nằm ở cách gọi.

Lỗi: xây nhà mới lên phần vườn vì "đất của mình rồi". Xây trên đất chưa chuyển mục đích là sử dụng đất sai mục đích, có thể bị xử phạt và buộc khôi phục, về sau cũng khó ghi nhà vào sổ.

Lỗi: mua một phần thửa mà không đòi ghi diện tích đất ở của phần đó. Người bán có thể giữ lại toàn bộ phần đất ở cho mình, phần bạn nhận chỉ là vườn. Phải thấy bản vẽ tách thửa ghi rõ trước khi trả tiền.

Câu hỏi thường gặp

Sổ ghi đất ở và đất trồng cây lâu năm trong cùng thửa thì có phải hai sổ không?

Không. Một thửa đất có nhiều loại đất vẫn ghi trong một giấy chứng nhận, chỉ tách dòng diện tích theo từng mục đích sử dụng. Khi chuyển nhượng toàn thửa thì làm một hợp đồng cho cả thửa.

Mua cả thửa thì có được làm nhà trên toàn bộ diện tích không?

Không. Bạn chỉ được xây nhà ở trên phần đất ở. Phần đất vườn muốn xây nhà phải được cơ quan có thẩm quyền cho phép chuyển mục đích và nộp tiền sử dụng đất trước.

Có cách nào biết trước tiền chuyển phần vườn sang đất ở là bao nhiêu không?

Chỉ ước tính được. Bạn có thể xem bảng giá đất hiện hành của tỉnh để tính chênh lệch giữa giá đất ở và giá đất nông nghiệp ở vị trí đó, nhưng số chính thức do cơ quan thuế thông báo khi hồ sơ được chấp thuận.

Người bán muốn ghi giá thấp trong hợp đồng để giảm thuế có nên đồng ý không?

Không nên. Ghi giá thấp hơn thực tế là khai không đúng, có thể bị truy thu và xử phạt, và khi có tranh chấp bạn khó chứng minh số tiền đã trả. Ghi đúng giá thật là cách bảo vệ chính người mua.

Diện tích đo lại khác sổ thì phần chênh lệch thuộc loại đất nào?

Tuỳ kết quả xác định của cơ quan đăng ký đất đai. Vì vậy hợp đồng hoặc giấy cọc nên ghi trước cách tính tiền cho phần chênh lệch theo từng loại đất, tránh hai bên mỗi người hiểu một kiểu.

Có nên mua thửa mà sơ đồ không định vị phần đất ở không?

Vẫn mua được, rất nhiều thửa ở nông thôn như vậy. Chỉ cần hỏi xã trước về cách xác định vị trí khi xin phép xây, và chọn vị trí làm nhà phù hợp, thường là gắn với chỗ nhà ở cũ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138