Lộ giới là bề rộng của con đường theo quy hoạch, tính cả lòng đường, lề và vỉa hè; ranh của nó ngoài thực địa gọi là chỉ giới đường đỏ. Nhà của bạn không được xây vượt ra ngoài chỉ giới đường đỏ, và ở nhiều tuyến còn phải lùi thêm vào trong một khoảng nữa, gọi là chỉ giới xây dựng.
Con số lộ giới của từng con đường do quy hoạch được duyệt xác định, không phải do người dân tự đo. Bài này giải thích ba khái niệm hay lẫn, cách xin số liệu cho đúng thửa đất của mình, cách tự kiểm tra ngoài thực địa, và chuyện phần đất ở nằm trong lộ giới thì làm gì được, không làm gì được.
Ba đường hay bị lẫn: đọc một lần cho rõ
Hình dung đứng ở giữa đường nhìn vào nhà mình. Từ tim đường ra, lần lượt gặp các đường sau:
| Tên gọi | Là gì | Ảnh hưởng đến nhà bạn |
|---|---|---|
| Tim đường | Đường trục giữa con đường theo quy hoạch, không nhất thiết là giữa mặt nhựa hiện nay | Là mốc để tính lộ giới mỗi bên |
| Chỉ giới đường đỏ | Ranh giữa phần đất dành cho đường và phần đất của các thửa hai bên | Không được xây bất cứ phần nào vượt ra ngoài đường này |
| Chỉ giới xây dựng | Đường giới hạn mặt ngoài của ngôi nhà, có thể trùng hoặc lùi vào trong so với chỉ giới đường đỏ | Tường mặt tiền nhà đặt từ đường này trở vào |
| Khoảng lùi | Khoảng cách giữa chỉ giới đường đỏ và chỉ giới xây dựng | Phần sân trước; thường được làm sân, cổng, tường rào theo quy định |
| Lộ giới | Toàn bộ bề rộng con đường theo quy hoạch, từ chỉ giới đường đỏ bên này sang bên kia | Phần đất của bạn nằm trong lộ giới là phần sẽ dành cho đường |
Ở nhiều đường làng chưa có quy hoạch chi tiết, xã có thể chỉ quy định khoảng lùi tính từ mép đường hiện trạng. Vì vậy câu hỏi đúng luôn là: "tính từ đâu, lùi bao nhiêu".
Tra lộ giới: hỏi ở đâu, xin giấy gì
Nơi bắt đầu là Uỷ ban nhân dân xã, phường nơi có đất. Công chức phụ trách xây dựng, địa chính thường nắm quy hoạch các tuyến đường trên địa bàn: đường liên xã, đường trục thôn, đường tỉnh đi qua. Với đường tỉnh, quốc lộ, ngoài lộ giới còn có hành lang an toàn đường bộ do cơ quan quản lý đường xác định; xã thường hướng dẫn bạn hỏi tiếp.
Hãy đề nghị được cung cấp thông tin quy hoạch của thửa đất hoặc chứng chỉ quy hoạch nếu địa phương có thủ tục này. Văn bản tốt nhất ghi rõ: tên đường, lộ giới, chỉ giới xây dựng, mốc tính. Nhiều tỉnh có cổng tra cứu quy hoạch trực tuyến, dùng được để xem sơ bộ, nhưng bản đồ trên mạng có thể chưa cập nhật điều chỉnh mới; khi sắp xây, nên có thông tin từ cơ quan.
Một chỗ hay vướng: sổ đỏ cũ có thể ghi diện tích thửa tính tới mép đường hiện trạng, trong khi lộ giới quy hoạch rộng hơn. Như vậy một phần đất ghi trong sổ của bạn nằm trong lộ giới. Phần này vẫn là đất của gia đình cho tới khi nhà nước thu hồi để làm đường, nhưng không được xây nhà kiên cố lên đó. Khi tính diện tích nhà, hãy tính trên phần đất còn lại sau khi trừ phần nằm trong lộ giới.
Tự kiểm tra ngoài thực địa trước khi đặt móng
Có số liệu rồi vẫn nên ra thực địa đo lại cùng thợ. Sai vài chục phân ở mặt tiền là chuyện không nhỏ khi phải tháo.
- Hỏi xã mốc tính là tim đường quy hoạch hay mép đường hiện trạng. Nếu là tim đường, hỏi tim nằm ở đâu: giữa mặt nhựa, hay lệch vì đường sẽ mở về một phía.
- Từ mốc ấy, đo vuông góc vào đất nhà mình một khoảng bằng nửa lộ giới (nếu đường mở đều hai bên). Cắm cọc, đó là chỉ giới đường đỏ.
- Đo tiếp vào trong thêm khoảng lùi nếu có. Cắm cọc thứ hai, đó là chỉ giới xây dựng, tường mặt tiền đặt từ đây trở vào.
- Căng dây giữa các cọc dọc mặt tiền. Kiểm tra cả bậc tam cấp, ô văng, ban công: phần nhô ra có được vượt chỉ giới xây dựng hay không do quy định khu vực.
- Chụp ảnh các cọc kèm thước đo, lưu cùng bản vẽ. Nếu có cán bộ xã xuống kiểm tra mốc, xin ghi nhận vào biên bản hoặc sổ theo dõi.
Ví dụ giả định: đường trục thôn có lộ giới mười hai mét, mở đều hai bên, tim đường trùng giữa mặt bê tông hiện có rộng năm mét. Nửa lộ giới là sáu mét. Từ mép bê tông phía nhà bạn, chỉ giới đường đỏ nằm vào trong ba mét rưỡi. Nếu xã yêu cầu lùi thêm hai mét, tường nhà phải đặt cách mép bê tông năm mét rưỡi.
Phần đất ở nằm trong lộ giới: làm được gì, không làm được gì
Vẫn là đất của gia đình. Chừng nào chưa có quyết định thu hồi, phần đất này vẫn thuộc quyền sử dụng của bạn, vẫn ghi trong sổ, vẫn được tính khi chuyển nhượng hay để thừa kế.
Không xây nhà kiên cố. Không được đặt móng nhà, không xây phần nhà ở lên phần này. Một số nơi cho phép công trình tạm như mái che, sân, theo quy định của tỉnh và với cam kết tự tháo khi nhà nước làm đường.
Có thể làm sân, trồng cây, làm lối đi. Những việc không xây cất kiên cố thường không bị cấm. Nhưng tường rào kiên cố, cổng xây là chỗ hay bị nhắc; hỏi xã trước.
Được bồi thường khi thu hồi. Khi con đường được mở thật, phần đất ở trong lộ giới bị thu hồi sẽ được bồi thường theo quy định về bồi thường, hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất. Công trình xây trái phép trên phần này thì khó được bồi thường.
Báo cho người mua biết. Nếu bán đất, phần trong lộ giới phải được nói rõ. Người mua cẩn thận sẽ tự tra; giấu đi chỉ dẫn đến tranh chấp về sau.
Chuyện hay gặp: đường làng được bê tông hoá, nhà dân hiến đất
Ở nhiều xã, khi làm đường bê tông thôn xóm, các hộ hai bên thoả thuận hiến một dải đất để đường rộng hơn. Sau khi đường xong, dải đất ấy về thực tế đã là đường, nhưng trên sổ của nhiều nhà vẫn còn ghi diện tích cũ. Khi gia đình xây nhà mới, nếu đo theo sổ cũ thì mặt tiền nhà sẽ lấn ra phần đã hiến.
Cách làm đúng là đo theo hiện trạng sau khi hiến và theo chỉ giới xã hướng dẫn, không đo theo sổ cũ. Nếu muốn sổ khớp thực tế, có thể làm thủ tục đăng ký biến động để chỉnh diện tích, thường xã và thôn có hướng dẫn chung cho cả tuyến đường. Giữ biên bản hiến đất ngày ấy, nếu có.
Trường hợp hai nhà liền kề, một nhà đã hiến đất lùi vào, nhà kia chưa hiến và xây sát mép cũ, dễ nảy sinh bất bình trong xóm. Tốt nhất nên đưa ra họp thôn hoặc tổ hoà giải ở cơ sở để thống nhất. Nếu không thống nhất được và phát sinh tranh chấp, có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để biết các bước tiếp theo.
Nhà cũ đã nằm một phần trong lộ giới: sửa đến đâu thì được
Nhiều ngôi nhà xây từ trước khi có quy hoạch mở đường, nay một phần mặt tiền nằm trong lộ giới mới. Gia đình vẫn ở bình thường, nhưng khi muốn sửa thì hay lúng túng: sửa mái có được không, lát lại nền có được không, đập ra xây mới thì sao.
Nguyên tắc chung là việc sửa chữa, cải tạo nhà nằm trong khu vực đã có quy hoạch nhưng chưa thu hồi được phép ở mức giữ cho nhà an toàn, ở được, không làm tăng quy mô kiên cố. Thay mái hỏng, chống thấm, lát lại nền, sơn lại tường thường không gặp vướng. Còn nâng thêm tầng, mở rộng ra phía đường, hay đập đi xây mới trên phần đất trong lộ giới thì không được; phần xây mới phải lùi vào sau chỉ giới. Có nơi cho phép xây công trình có thời hạn trên đất quy hoạch chưa thực hiện, kèm cam kết tự tháo dỡ và không được bồi thường phần xây thêm. Mức độ cụ thể theo quy định của tỉnh.
Ví dụ giả định: nhà ông Sáu xây năm trước khi có quy hoạch, nay hai mét mặt tiền nằm trong lộ giới. Ông muốn xây lại nhà hai tầng. Ông có thể xây phần nhà mới từ chỉ giới xây dựng trở vào, còn hai mét phía trước giữ làm sân. Nếu muốn giữ lại gian trước làm chỗ bán hàng, ông nên hỏi xã xem có được giữ dưới dạng công trình tạm không, và những cam kết phải ký.
Câu nên hỏi cán bộ xã về lộ giới
Ghi sẵn ra giấy, kèm số thửa, tờ bản đồ, và một bức ảnh chụp mặt tiền nhà.
- Con đường trước thửa đất này có lộ giới bao nhiêu theo quy hoạch hiện hành? Mở đều hai bên hay mở về một phía?
- Mốc tính là tim đường quy hoạch hay mép đường hiện trạng? Tim đường nằm ở đâu ngoài thực địa?
- Có quy định khoảng lùi xây dựng không? Ban công, ô văng, bậc tam cấp có được vượt chỉ giới xây dựng không?
- Phần đất trong lộ giới có được làm tường rào, cổng, mái che tạm không? Có phải làm cam kết tự tháo dỡ không?
- Ngoài lộ giới, thửa đất có nằm trong hành lang an toàn đường bộ của tuyến đường lớn nào không?
- Có kế hoạch mở đường trong vài năm tới không, để gia đình tính chuyện xây kiên cố hay tạm?
- Nếu sổ đỏ ghi diện tích tới mép đường cũ, phần nằm trong lộ giới có được ghi chú trên sổ không, có cần đăng ký biến động không?
Câu trả lời nào có con số thì xin ghi bằng văn bản hoặc ít nhất ghi rõ tên người trả lời và ngày. Con số lộ giới là thứ không nên dựa vào trí nhớ.
Câu hỏi thường gặp
Lộ giới và chỉ giới xây dựng khác nhau thế nào?
Lộ giới là bề rộng con đường theo quy hoạch, ranh của nó là chỉ giới đường đỏ. Chỉ giới xây dựng là đường giới hạn mặt ngoài ngôi nhà, có thể trùng chỉ giới đường đỏ hoặc lùi vào trong một khoảng.
Đất nằm trong lộ giới có được cấp sổ không?
Phần đất trong lộ giới vẫn có thể được ghi trong sổ của gia đình khi chưa bị thu hồi, thường kèm ghi chú về quy hoạch. Quyền sử dụng vẫn còn, nhưng không được xây nhà kiên cố lên phần đó.
Đường làng chưa có quy hoạch thì xây nhà lùi bao nhiêu?
Tuỳ quy định của xã và tỉnh. Có nơi quy định khoảng lùi tính từ mép đường hiện trạng, có nơi chưa quy định. Hỏi xã theo số thửa và xin ghi lại câu trả lời trước khi đặt móng.
Xây lấn lộ giới bị xử lý thế nào?
Phần công trình vượt chỉ giới thường bị buộc tháo dỡ, kèm phạt theo quy định xử phạt trong lĩnh vực xây dựng. Khi nhà nước làm đường, phần xây trái phép trong lộ giới cũng khó được bồi thường.
Ban công có được đưa ra khỏi chỉ giới xây dựng không?
Một số khu vực cho phép ban công, ô văng vươn ra một khoảng giới hạn, một số khu vực không cho. Mức cụ thể theo quy chuẩn và quy định kiến trúc của nơi đó, nên hỏi xã hoặc ghi rõ trong bản vẽ xin phép.
Đã hiến đất làm đường thì sổ có tự sửa không?
Thường không tự sửa. Gia đình nên làm thủ tục đăng ký biến động để diện tích trên sổ khớp thực tế, có khi xã hướng dẫn làm chung cho cả tuyến. Giữ biên bản hiến đất để làm căn cứ.