Khi thửa đất của cha mẹ chỉ có một ít đất ở, phần còn lại là đất vườn, đất trồng cây lâu năm, thì muốn chia cho con một mảnh đủ làm nhà thường phải làm hai việc: chuyển một phần đất vườn sang đất ở và tách thửa. Hai việc có thể làm lần lượt hoặc nộp cùng một bộ hồ sơ tuỳ hướng dẫn của địa phương; điều quyết định là phần đất ở của mỗi thửa mới sau cùng có đạt mức tối thiểu và phù hợp quy hoạch hay không.
Bài này giải thích bốn cách sắp xếp thứ tự, cách chia phần đất ở đang có giữa các thửa mới, trình tự hồ sơ, một ví dụ tính tiền sử dụng đất bằng số giả định, và những chỗ hay vướng. Bài không bàn chuyển đất ruộng lúa; chỉ đất vườn, đất ao, đất trồng cây trong cùng thửa có nhà ở hoặc xen trong khu dân cư.
Hai thủ tục, cái nào đi trước
Chuyển mục đích là đổi loại đất, từ đất vườn sang đất ở, phải được cơ quan có thẩm quyền cho phép và gia đình nộp tiền sử dụng đất. Tách thửa là đổi hình dạng, chia một thửa thành nhiều thửa. Hai việc độc lập với nhau về mặt pháp lý, nhưng trong chuyện chia đất cho con thì chúng dính chặt: con cần đất ở để xin làm nhà, còn đất ở của cha mẹ thì không đủ chia.
Căn cứ để được chuyển mục đích là kế hoạch sử dụng đất hằng năm của cấp có thẩm quyền và quy hoạch tại khu vực. Nếu vị trí phần đất vườn định chuyển nằm trong khu vực kế hoạch cho phép chuyển sang đất ở, hồ sơ mới đi tiếp được. Đây là điều bạn hỏi đầu tiên, trước cả chuyện tách.
Sau khi sắp xếp chính quyền hai cấp, nhiều việc về đất đai của hộ gia đình, cá nhân đã chuyển về ủy ban nhân dân cấp xã, trong đó có việc cho phép chuyển mục đích. Tuy nhiên chi tiết phân công và nơi nộp hồ sơ do văn bản hiện hành và quyết định của tỉnh quy định, có thể còn điều chỉnh. Bạn nên hỏi bộ phận một cửa của xã, phường: "Gia đình muốn chuyển một phần đất vườn sang đất ở rồi tách cho con thì nộp hồ sơ ở đâu, có nộp gộp được không?".
Bốn cách sắp xếp thứ tự và khi nào dùng
Thứ tự nào hợp với nhà bạn tuỳ vào lượng đất ở hiện có và cách địa phương tiếp nhận. Bảng dưới đây là các cách bà con hay gặp:
| Cách làm | Phù hợp khi | Ưu điểm | Nhược điểm |
|---|---|---|---|
| Chuyển mục đích cả phần cần thiết trước, sau đó tách và tặng cho | Cha mẹ còn đứng tên, muốn chủ động nộp tiền | Thửa mới ra đời đã đủ đất ở, con nhận là xây được | Cha mẹ phải lo tiền sử dụng đất trước |
| Tách thửa trước, con nhận thửa có đất vườn rồi tự chuyển | Đất ở hiện có đủ để mỗi thửa có một phần nhỏ, hoặc tỉnh cho tách thửa đất nông nghiệp | Con tự lo hồ sơ và tiền chuyển mục đích | Thửa mới có thể không đạt mức tối thiểu nếu tính riêng đất ở |
| Nộp gộp tách thửa và chuyển mục đích trong một hồ sơ | Địa phương nhận hồ sơ gộp | Một lượt đo, một lượt cấp sổ | Hồ sơ dài, chỉ cần một vướng là chờ cả |
| Tách thửa, chưa chuyển, con chưa xây | Con chưa có nhu cầu xây ngay | Không phải nộp tiền ngay | Muốn xây phải quay lại làm chuyển mục đích |
Không có thứ tự "đúng" cho mọi nhà. Điều cần tránh là làm xong một việc rồi mới phát hiện việc kia không làm được, chẳng hạn tách xong rồi mới biết khu đất của con không nằm trong kế hoạch cho chuyển sang đất ở năm nay.
Phần đất ở hiện có chia cho các thửa mới thế nào
Trên sổ, thửa nhiều loại đất ghi riêng diện tích từng loại, ví dụ "đất ở tại nông thôn 200 mét vuông, đất trồng cây lâu năm 300 mét vuông", nhưng thường không vẽ ranh giới đất ở nằm đâu trong thửa. Khi tách, gia đình đề xuất phân bổ đất ở cho từng thửa mới trong đơn và trên bản vẽ, cán bộ xem xét có hợp lý không.
Nguyên tắc thực tế: thửa có nhà đang ở nên giữ đủ đất ở cho phần diện tích nhà và sân quanh nhà; thửa cắt cho con nhận phần đất ở còn lại, cộng với phần đất vườn được chuyển thêm nếu cần. Không phải chỗ nào trên thửa cũng nhận đất ở như nhau; phần sát đường, trong khu dân cư hiện hữu thường được chấp nhận dễ hơn phần sâu bên trong giáp ruộng.
Mẹo khi bàn trong nhà: lập một bảng nhỏ ghi từng thửa mới, diện tích, trong đó bao nhiêu đất ở, bao nhiêu đất vườn, và cần chuyển thêm bao nhiêu. Tổng đất ở của các thửa mới phải bằng đất ở hiện có cộng phần được chuyển. Nếu tổng lệch, chắc chắn có chỗ tính sai. Mang bảng này theo khi gặp người đo và cán bộ địa chính.
Trình tự khi tách và chuyển mục đích cùng lúc
Khung dưới đây dùng cho trường hợp địa phương nhận làm cả hai việc trong một đợt. Nơi nào tách rời hai thủ tục thì bạn làm phần chuyển mục đích trước theo cùng thứ tự:
- Hỏi bộ phận một cửa về kế hoạch sử dụng đất của khu vực, mức tối thiểu tách thửa đất ở, cách tiếp nhận hồ sơ.
- Đo đạc, lập bản vẽ tách thửa có ghi đề xuất phân bổ đất ở và đất vườn cho từng thửa mới.
- Cha mẹ nộp đơn xin chuyển mục đích phần đất vườn cần thiết, kèm sổ đỏ và bản vẽ.
- Cơ quan có thẩm quyền xem xét, ra quyết định cho phép chuyển mục đích; cơ quan thuế ra thông báo tiền sử dụng đất.
- Nộp tiền sử dụng đất theo thông báo, giữ chứng từ.
- Công chứng hoặc chứng thực hợp đồng tặng cho thửa mới cho con.
- Nộp hồ sơ đăng ký biến động tách thửa và tặng cho; nhận sổ.
Nếu có giai đoạn chờ giữa quyết định chuyển mục đích và thông báo thuế, bạn nên ghi lại ngày nhận từng giấy. Tiền sử dụng đất thường tính theo giá đất tại thời điểm có quyết định, nên hỏi rõ cách tính áp cho hồ sơ của mình.
Ví dụ giả định: nhà chú Ba tính tiền chuyển phần cho con
Hoàn cảnh. Chú Ba có thửa 500 mét vuông, gồm 150 mét vuông đất ở và 350 mét vuông đất trồng cây lâu năm. Chú muốn cắt cho con gái một thửa 150 mét vuông, trong đó cần 100 mét vuông đất ở để làm nhà. Nhà chú đang ở cần giữ 120 mét vuông đất ở. Như vậy tổng đất ở cần là 220 mét vuông, phải chuyển thêm 70 mét vuông. (Tất cả là số giả định.)
Nguyên lý tính tiền. Khi hộ gia đình chuyển đất vườn trong cùng thửa có nhà sang đất ở, tiền sử dụng đất thường được tính bằng chênh lệch giữa giá đất ở và giá đất trồng cây lâu năm theo bảng giá, nhân với diện tích chuyển. Cách tính chi tiết, trong hạn mức hay ngoài hạn mức, theo văn bản hướng dẫn hiện hành.
Tính thử với số giả định. Giả sử bảng giá đất ở tại vị trí ấy là 2.000.000 đồng một mét vuông, đất trồng cây lâu năm là 200.000 đồng một mét vuông. Chênh lệch 1.800.000 đồng nhân 70 mét vuông, ra 126 triệu đồng. Con số thật phụ thuộc bảng giá của tỉnh và có thể có hệ số điều chỉnh.
Chỗ chú Ba cân nhắc. Thay vì chuyển 70 mét vuông, chú xem lại: nhà chú chỉ cần giữ 100 mét vuông đất ở là đủ cho nhà và sân, nên chỉ cần chuyển 50 mét vuông. Mỗi mét vuông chuyển là một khoản tiền, nên tính đúng nhu cầu, không xin dư.
Ai nộp. Nếu chuyển trước khi tặng cho, chú Ba là người nộp. Nếu tặng cho trước rồi con tự chuyển, con nộp. Gia đình chọn cách nào cũng được, miễn bàn trước và ghi lại.
Lỗi hay gặp khi làm hai việc cùng lúc
Những lỗi sau gặp nhiều ở hồ sơ vừa tách vừa chuyển:
- Tách xong mới hỏi kế hoạch sử dụng đất, phát hiện phần của con không được chuyển trong năm nay.
- Phân bổ đất ở dồn hết cho thửa của con, thửa có nhà cha mẹ còn lại toàn đất vườn, nhà cũ thành nằm trên đất không phải đất ở.
- Xin chuyển dư diện tích "cho chắc", nộp tiền nhiều hơn cần thiết.
- Thuê dịch vụ hứa "lên thổ cư trọn gói" mà không có giấy tờ, không biết hồ sơ đang ở đâu. Chuyển mục đích là thủ tục công khai, bạn có quyền tự nộp và tự theo dõi.
- Ký hợp đồng tặng cho thửa của con khi quyết định chuyển mục đích chưa ra, ghi trong hợp đồng là đất ở; hợp đồng mô tả sai hiện trạng.
- Không giữ chứng từ nộp tiền sử dụng đất.
Nếu hồ sơ bị từ chối chuyển mục đích, xin văn bản trả lời có ghi lý do. Có văn bản thì gia đình biết đường điều chỉnh, chẳng hạn chọn phần đất khác trong thửa, hoặc chờ kế hoạch năm sau.
Giấy tờ cần chuẩn bị cho cả hai việc
Bảng dưới đây gom giấy tờ theo từng việc để gia đình chuẩn bị một lần. Đơn từ dùng mẫu hiện hành do bộ phận một cửa hướng dẫn:
| Việc | Giấy tờ thường cần | Ghi chú |
|---|---|---|
| Chuyển mục đích | Đơn xin chuyển mục đích sử dụng đất, sổ đỏ bản gốc, bản vẽ hoặc trích đo phần xin chuyển | Người đứng tên trên sổ ký đơn; sổ hộ gia đình thì các thành viên có chung quyền cùng đồng ý |
| Tiền sử dụng đất | Tờ khai, quyết định cho phép chuyển mục đích, giấy tờ miễn giảm nếu có | Giữ chứng từ nộp tiền đến khi nhận sổ |
| Tách thửa | Đơn đăng ký biến động, bản vẽ tách thửa có phân bổ đất ở cho từng thửa | Bản vẽ phải khớp diện tích sau chuyển mục đích |
| Tặng cho con | Hợp đồng tặng cho có công chứng hoặc chứng thực, giấy tờ tuỳ thân, giấy khai sinh của con | Dùng để xin miễn thuế thu nhập cá nhân, lệ phí trước bạ |
| Khi cần | Văn bản đồng ý của ngân hàng nếu sổ đang thế chấp; giấy tờ thừa kế nếu một người đứng tên đã mất | Thiếu là hồ sơ dừng ngay ở bước tiếp nhận |
Gia đình nên làm một bìa hồ sơ riêng, xếp giấy theo thứ tự trong bảng, mỗi lần nộp hay nhận giấy thì ghi ngày lên bìa. Khi hồ sơ kéo dài vài tháng, cuốn bìa ấy giúp bạn trả lời ngay câu hỏi "đã nộp cái gì, nộp ngày nào".
Câu hỏi thường gặp
Đất ở trong thửa chỉ có 100 mét vuông có tách cho hai con được không?
Được nếu mỗi thửa mới đạt mức tối thiểu và phần đất ở phân bổ cho mỗi thửa được chấp nhận. Nếu mức tối thiểu đất ở cao hơn phần chia được, gia đình phải chuyển thêm đất vườn sang đất ở trước hoặc cùng lúc với tách thửa.
Chuyển mục đích đất vườn sang đất ở có bị giới hạn diện tích không?
Diện tích được chuyển phụ thuộc kế hoạch sử dụng đất và quy định của tỉnh. Hạn mức đất ở ảnh hưởng đến cách tính tiền sử dụng đất. Hỏi bộ phận một cửa xem phần định chuyển có nằm trong khu vực được phép và hạn mức đang áp dụng.
Con nhận thửa toàn đất vườn có xây nhà tạm được không?
Không nên. Xây nhà ở trên đất không phải đất ở là sử dụng đất sai mục đích, có thể bị xử phạt và buộc khôi phục. Con nên làm thủ tục chuyển mục đích trước khi xây, kể cả nhà nhỏ.
Tiền sử dụng đất có được ghi nợ không?
Pháp luật có quy định về ghi nợ tiền sử dụng đất cho một số đối tượng và trường hợp, điều kiện cụ thể theo văn bản hiện hành. Khi nộp hồ sơ, bạn hỏi cán bộ và cơ quan thuế xem gia đình có thuộc diện được ghi nợ không.
Nộp gộp tách thửa và chuyển mục đích có nhanh hơn không?
Gộp giúp chỉ đo một lần và nhận sổ một lần, nhưng thời gian xử lý có thể dài hơn mỗi việc riêng lẻ vì phải chờ quyết định chuyển mục đích và thông báo thuế. Hỏi địa phương xem họ có nhận gộp và thời hạn ra sao.
Bị từ chối chuyển mục đích thì có khiếu nại được không?
Có quyền khiếu nại quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính nếu thấy không đúng quy định. Trước đó, đọc kỹ lý do từ chối trong văn bản; nhiều trường hợp chỉ cần chờ kế hoạch năm sau. Có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn khi cần.