DienTho.comĐiền Thổ
Tách, hợp thửa đất ở

Tách thửa đất có nhà ở: nhà nằm vắt qua đường chia thì xử lý thế nào

Thửa đất ở đã có nhà khi tách: nhà ghi trên sổ hay chưa, đường chia cắt ngang nhà thì dời ranh, phá phần nhà hay để chung, trình tự và ví dụ giả định.

An old woman sits on the doorstep of a long single-storey house with a tin roof while a young woman stretches a string line across the yard, side view, warm noon light

Thửa đất có nhà vẫn tách được, nhưng đường chia phải tính theo vị trí ngôi nhà: nếu nhà nằm gọn trong một phần thì việc đơn giản, còn nếu đường chia cắt ngang nhà thì gia đình phải chọn dời ranh, phá bớt phần nhà nằm vắt, hoặc để cả ngôi nhà về một thửa. Song song đó, phải xem nhà đã được ghi nhận trên sổ hay chưa, vì nhà có ghi thì hợp đồng và bản vẽ phải nói cả về nhà.

Bài này đi qua các trường hợp nhà đã ghi và chưa ghi trên sổ, ba cách xử lý khi đường chia cắt ngang nhà, trình tự làm hồ sơ, một ví dụ giả định về bà Sáu chia nhà ngang cho con gái, và các chuyện láng giềng nảy sinh giữa hai thửa mới như tường chung, mái hắt, nước mưa.

Nhà trên đất ảnh hưởng đến việc tách thửa thế nào

Tách thửa là chia đất. Nhưng ngôi nhà đứng trên đất là tài sản gắn liền với đất, và khi đất chia ra hai chủ thì nhà cũng phải xác định thuộc ai. Một ngôi nhà không thể vừa thuộc thửa này vừa thuộc thửa kia nếu hai thửa có hai chủ khác nhau, trừ khi hai bên chấp nhận sở hữu chung, mà sở hữu chung thì về sau rất khó bán, khó thế chấp, khó sửa.

Vì vậy khi người đo đến, câu đầu tiên họ hỏi thường là "nhà nằm ở đâu, gia đình muốn chia nhà thế nào". Bản vẽ tách thửa sẽ thể hiện vị trí nhà, và cán bộ thẩm định nhìn vào đó để xem đường chia có hợp lý không. Đường chia chạy xuyên qua giữa một gian nhà là thứ hay bị yêu cầu điều chỉnh.

Thêm nữa, nhà nằm sát đường chia có thể làm thửa mới không đáp ứng khoảng lùi, khoảng cách công trình theo quy định xây dựng của địa phương. Khi con muốn xây nhà mới trên phần được chia, nhà cũ của cha mẹ nằm sát ranh có thể khiến phần đất xây thực tế nhỏ hơn bạn tưởng. Nên tính chuyện này trước khi chốt đường chia, chứ không phải đến lúc xin phép xây mới phát hiện.

Nhà đã ghi trên sổ hay chưa: bốn trường hợp

Mở trang sổ đỏ có mục "tài sản gắn liền với đất" để biết nhà nhà bạn thuộc trường hợp nào:

Trường hợpDấu hiệu trên sổẢnh hưởng khi táchViệc nên làm
Nhà đã ghi, nằm gọn trong một phầnMục tài sản có diện tích xây dựng, số tầngNhà đi theo phần chứa nó; phần kia chỉ có đấtHợp đồng tặng cho hoặc chuyển nhượng ghi rõ phần nào có nhà
Nhà đã ghi, nằm vắt qua đường chiaNhư trênPhải xử lý nhà trước hoặc đổi đường chiaChọn một trong ba cách ở mục dưới
Nhà chưa ghi, nằm gọnMục tài sản để trống hoặc ghi "chưa chứng nhận"Tách đất bình thường; nhà có thể đăng ký bổ sung sauCân nhắc đăng ký nhà cùng lúc để sổ mới đầy đủ
Nhà chưa ghi, nằm vắtNhư trênBản vẽ vẫn thể hiện nhà; cán bộ có thể yêu cầu điều chỉnhBàn trong nhà cách xử lý trước khi đo

Nhà chưa ghi trên sổ không có nghĩa là nhà xây trái phép. Rất nhiều nhà ở nông thôn được xây từ lâu, trước khi có yêu cầu xin phép, và chưa từng được đăng ký. Khi tách thửa là dịp tốt để đề nghị ghi nhận nhà, nếu nhà đủ điều kiện, vì sau này con muốn thế chấp vay vốn thì cần sổ có cả nhà.

Đường chia cắt ngang nhà: ba cách xử lý

Cách một: dời đường chia. Kéo đường chia lệch sang một bên để nhà nằm gọn trong một phần. Phần còn lại hẹp đi, nên phải kiểm lại mặt tiền và diện tích tối thiểu. Đây là cách đỡ tốn kém nhất và được nhiều nhà chọn, nếu thửa đủ rộng. Phần bị hẹp đi có thể được bù bằng cách cho thêm chiều sâu hoặc bù bằng tiền giữa các con.

Cách hai: phá bớt phần nhà nằm vắt. Nếu phần vắt qua là chái bếp, mái hiên, nhà kho phụ, gia đình có thể dỡ bỏ trước khi đo, để đường chia đi thẳng. Nhà chính không bị đụng. Nhớ rằng nếu phần dỡ bỏ đã ghi trên sổ, phải đăng ký thay đổi tài sản cùng lúc với tách thửa.

Cách ba: để cả nhà về một thửa, chia lại đất. Người được thửa có nhà nhận ít đất hơn hoặc bù tiền cho người kia. Cách này giữ được ngôi nhà nguyên vẹn, hợp khi nhà còn tốt và cha mẹ vẫn ở. Thoả thuận bù trừ nên viết thành văn bản có chữ ký các con.

Không nên: chia đôi ngôi nhà, mỗi người một nửa. Một số gia đình muốn chia nhà ống làm hai, mỗi con một nửa có tường ngăn. Về lý thuyết có thể làm nếu tách được thành hai công trình độc lập và đủ điều kiện, nhưng trên thực tế hồ sơ phức tạp, tường chung kết cấu là nguồn tranh chấp lâu dài. Chỉ làm khi đã hỏi kỹ cơ quan đăng ký và người có chuyên môn xây dựng.

Trình tự khi thửa có nhà

So với thửa đất trống, thửa có nhà thêm vài bước về tài sản. Khung dưới đây áp cho cả tặng cho và chuyển nhượng:

  1. Xem mục tài sản trên sổ, chụp lại. Ra thực địa đo vị trí nhà so với ranh.
  2. Trong nhà bàn và chốt cách xử lý nhà: dời đường chia, dỡ phần vắt hay để nguyên nhà về một thửa. Ghi thành biên bản họp gia đình có chữ ký.
  3. Nếu dỡ bỏ phần nhà, làm xong trước khi mời người đo, để bản vẽ đúng hiện trạng.
  4. Mời đơn vị đo lập bản vẽ tách thửa có thể hiện nhà, tường rào, công trình phụ.
  5. Ký hợp đồng tặng cho hoặc chuyển nhượng ghi rõ thửa mới và tài sản trên đó (nếu có).
  6. Nộp hồ sơ đăng ký biến động: đề nghị tách thửa, kèm đề nghị chứng nhận hoặc thay đổi thông tin nhà nếu cần.
  7. Làm nghĩa vụ tài chính, nhận sổ mới.

Nếu muốn ghi nhận nhà chưa đăng ký, hồ sơ cần thêm giấy tờ về nhà như giấy phép xây dựng (nếu có), hoặc giấy tờ chứng minh nhà xây trước thời điểm phải xin phép. Hỏi cán bộ danh mục cụ thể vì đây là chỗ mỗi trường hợp mỗi khác.

Ví dụ giả định: bà Sáu tách phần nhà ngang cho con gái

Hoàn cảnh. Bà Sáu có thửa 260 mét vuông đất ở, mặt tiền 13 mét. Trên đất có nhà chính rộng 8 mét và một nhà ngang làm bếp rộng 4 mét, nhà ngang chưa ghi trên sổ. Con gái là chị Hoa muốn được chia phần phía nhà ngang để sửa lại ở. (Số liệu giả định.)

Phương án đầu. Chia đôi mặt tiền, mỗi phần 6,5 mét. Đường chia cắt qua nhà chính 1,5 mét. Không ổn.

Phương án chốt. Dời đường chia để nhà chính nằm gọn trong phần bà Sáu giữ: phần của bà rộng 8,5 mét, phần của chị Hoa rộng 4,5 mét gồm nhà ngang. Giả sử mặt tiền tối thiểu là 4 mét, phương án đạt. Để bù phần đất hẹp, bà Sáu cho chị Hoa thêm phần sân sau.

Chuyện nhà ngang. Nhà ngang chưa ghi trên sổ, xây từ lâu. Gia đình hỏi cán bộ và được hướng dẫn có thể đề nghị chứng nhận nhà cùng lúc nếu đủ giấy tờ; nếu không, chị Hoa nhận sổ đất trước, nhà đăng ký sau khi sửa lại.

Chuyện tường chung. Nhà ngang dựa vào tường hồi nhà chính. Hai mẹ con ghi trong biên bản rằng bức tường thuộc phần nhà chính, chị Hoa khi xây lại sẽ xây tường riêng sát ranh. Một dòng giấy này tránh được cãi nhau về sau.

Tường chung, mái hắt, nước mưa sau khi chia

Khi hai thửa đã có hai chủ, các chuyện vốn chẳng ai để ý trong một nhà bỗng thành chuyện láng giềng. Bộ luật Dân sự 2015 có quy định về ranh giới, mốc giới, cách xây công trình sát ranh, thoát nước mưa. Nên thoả thuận sẵn những điều sau:

  • Tường đang nằm trên ranh thuộc ai, ai được sửa, ai được đục để gác đà.
  • Mái hiên, máng xối nhà cũ có chìa sang không gian phần đất mới không, nước mưa chảy về đâu.
  • Đường ống nước, đường dây điện đi qua phần đất của người kia giữ nguyên hay phải dời, ai chịu chi phí.
  • Giếng, bể nước, hố xí tự hoại cũ nằm trên phần nào, người kia có còn được dùng chung không.
  • Cửa sổ nhà cũ mở thẳng sang phần đất mới có phải xây bít lại khi bên kia xây nhà không.

Những thoả thuận này viết ra một trang, các bên ký, mỗi người giữ một bản. Nó không thay giấy tờ đất, nhưng là chứng cứ khi có bất đồng. Nếu bất đồng không tự giải quyết được, nên hoà giải ở thôn, tổ dân phố, và có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.

Câu nên hỏi cán bộ khi thửa có nhà

Thửa có nhà là loại hồ sơ cán bộ hay phải hỏi lại nhiều lần. Bạn hỏi trước những câu sau, ghi lại câu trả lời, mang theo ảnh chụp ngôi nhà và trang sổ có mục tài sản:

  • Đường chia dự kiến đi sát tường nhà cũ thì có được chấp nhận không, có yêu cầu khoảng cách nào không?
  • Nhà chưa ghi trên sổ có thể đề nghị chứng nhận cùng lúc với tách thửa không, cần những giấy tờ gì?
  • Phần nhà phụ định dỡ bỏ có cần báo trước hay xin phép phá dỡ không?
  • Nếu để nhà về một thửa và bù tiền cho người kia, có phải ghi việc bù tiền vào hợp đồng tặng cho không?
  • Sau khi tách, phần đất trống muốn xây nhà mới thì khoảng lùi so với nhà cũ được tính thế nào ở địa phương?
  • Bản vẽ tách thửa có cần thể hiện tường rào, giếng, bể nước không?

Câu trả lời giúp gia đình chọn đúng cách xử lý ngay từ đầu. Ở nhiều nơi, chỉ một cuộc hỏi trước cũng đủ tránh được việc đo lại, vốn tốn tiền và mất thêm cả tháng.

Câu hỏi thường gặp

Nhà xây không phép trên thửa đất ở có tách thửa được không?

Việc tách thửa chủ yếu xét điều kiện của đất. Nhà xây không phép có thể không được ghi nhận vào sổ mới, và nếu đang bị xử lý vi phạm thì có thể vướng. Nên hỏi cán bộ địa chính trước khi đo để biết nhà ấy ảnh hưởng gì đến hồ sơ.

Sau khi tách, phần đất trống có được xây nhà mới ngay không?

Được nếu phần đất ấy là đất ở và đáp ứng điều kiện xây dựng của địa phương. Ở khu vực phải xin phép, bạn làm hồ sơ xin giấy phép xây dựng với sổ đất mới. Kiểm khoảng lùi so với nhà cũ bên cạnh trước khi thiết kế.

Nhà đã ghi trên sổ mà dỡ đi một phần thì có phải khai báo không?

Có. Diện tích nhà trên sổ phải khớp với thực tế. Khi tách thửa, bạn đề nghị cập nhật thông tin nhà cùng lúc. Nếu không khai, bản vẽ hiện trạng sẽ khác sổ và hồ sơ bị yêu cầu giải trình.

Hai con có thể đứng tên chung một ngôi nhà trên thửa không chia được không?

Có thể, bằng cách cha mẹ tặng cho chung cả thửa cho hai con. Sổ sẽ ghi hai người. Tuy vậy, sở hữu chung làm việc bán, thế chấp hay sửa nhà sau này phải có cả hai đồng ý, dễ phát sinh bất đồng.

Đo tách thửa có phải mời hàng xóm ký không khi nhà mình chỉ chia bên trong?

Đường chia bên trong không đụng ranh nhà bên, nhưng người đo vẫn đo lại toàn bộ ranh ngoài của thửa gốc. Nếu ranh thực tế khác sổ, có thể cần hàng xóm xác nhận. Báo trước cho hàng xóm để họ có mặt khi đo.

Chái bếp, nhà vệ sinh xây sát ranh mới có phải phá không?

Không phải tự động phá. Nhưng công trình nằm trên phần đất của người khác thì người đó có quyền yêu cầu dời. Gia đình nên chốt trước: hoặc dời đường chia, hoặc dỡ công trình, hoặc thoả thuận bằng văn bản cho giữ lại.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138