Thửa đất ở méo vẫn tách được nếu mỗi thửa mới đạt diện tích, mặt tiền và chiều sâu tối thiểu theo quy định của tỉnh; nhưng với đất méo, đạt chuẩn trên giấy chưa đủ, mà phải chia sao cho phần nào cũng còn một khoảng đủ vuông để đặt một ngôi nhà. Nguyên tắc chung là cắt theo hướng vuông góc với đường, dồn phần méo vào sân, vườn, lối đi, đừng để phần méo rơi vào chỗ xây nhà.
Bài này nhìn từ góc chia đất để xây, không bàn chuyện hướng nhà hay quan niệm dân gian về hình dạng đất. Phần dưới đi qua các dạng thửa méo thường gặp, cách phác phương án trên giấy, cách tính mặt tiền khi cạnh xiên, một ví dụ giả định, và dùng những góc lẻ ra sao.
Vì sao thửa méo khó tách hơn
Với thửa chữ nhật, chia bao nhiêu phần cũng ra những hình chữ nhật nhỏ, diện tích dễ tính, phần nào cũng xây được. Với thửa méo, mỗi đường chia tạo ra những hình khác nhau: có phần to mà hẹp, có phần đủ diện tích mà toàn góc nhọn. Diện tích đạt chuẩn chưa chắc đã đặt được ngôi nhà, vì nhà cần một khoảng vuông vức sau khi trừ khoảng lùi.
Thêm nữa, mặt tiền của thửa méo thường là cạnh xiên so với đường, hoặc đường cong. Cách tính mặt tiền theo chiều dài cạnh hay theo bề rộng vuông góc có thể làm một phương án đạt hay không đạt. Quyết định của tỉnh có nơi nói rõ, có nơi không; người đo và cán bộ thẩm định sẽ áp theo cách hiểu ở địa phương.
Cuối cùng, thửa méo hay có lịch sử ranh phức tạp: nhiều lần mua bán, mỗi lần nắn một đoạn. Khi đo lại để tách, sai lệch giữa sổ và thực địa ở thửa méo thường lớn hơn thửa vuông. Chuẩn bị tinh thần rằng diện tích thật có thể khác sổ, và phương án chia nên có chút dư để còn điều chỉnh.
Các dạng thửa méo và hướng chia
Bảng dưới đây gom các dạng thửa méo hay gặp ở làng và thị trấn, kèm hướng chia thường hợp lý. Đây là gợi ý để bàn trong nhà, không phải quy định:
| Dạng thửa | Đặc điểm | Hướng chia thường hợp lý | Điều cần tránh |
|---|---|---|---|
| Nở hậu | Mặt tiền hẹp, phía sau rộng ra | Chia trước sau: phần trước giữ mặt tiền, phần sau rộng có lối đi | Chia dọc làm phần mặt tiền mỗi bên quá hẹp |
| Thóp hậu | Mặt tiền rộng, phía sau hẹp lại | Chia dọc theo mặt tiền, đường chia hướng về đỉnh hẹp | Chia trước sau làm phần sau thành tam giác nhọn |
| Hình thang lệch | Một cạnh bên vuông góc đường, cạnh kia xiên | Đặt đường chia song song cạnh vuông | Đường chia song song cạnh xiên |
| Có góc nhọn | Một góc dưới bốn mươi lăm độ | Dồn góc nhọn vào một phần làm sân, vườn | Cắt đôi góc nhọn cho hai phần |
| Đất góc hai mặt đường | Giáp hai đường, góc vát | Mỗi phần nhận một mặt đường | Một phần nhận cả góc, phần kia không giáp đường |
Sau khi chọn hướng chia, luôn vẽ thử hình chữ nhật lớn nhất nằm lọt trong mỗi phần. Nếu hình chữ nhật ấy đủ cho một ngôi nhà bạn định xây cộng khoảng lùi, phương án dùng được.
Thửa méo cũng là lúc nên nghĩ đến các con sẽ xây gì. Người định làm nhà ống cần bề ngang tối thiểu, người định làm nhà vườn một tầng cần khoảng vuông rộng hơn. Hỏi các con trước khi vẽ, để không chia ra một phần đẹp trên giấy mà người nhận lại không dùng được.
Cách tự phác phương án trên giấy
Bạn không cần phần mềm. Một tờ giấy kẻ ô, thước kẻ và bút chì đủ để thử vài phương án trước khi mời người đo:
- Chép sơ đồ thửa từ sổ đỏ lên giấy kẻ ô theo tỷ lệ, mỗi ô một mét.
- Đánh dấu đường giáp đường giao thông, vị trí nhà đang có, giếng, cây lớn.
- Vẽ đường chia thử, ưu tiên vuông góc với mặt đường.
- Đếm ô để ước diện tích từng phần, ô cắt dở tính nửa.
- Vẽ hình chữ nhật lớn nhất nằm lọt trong từng phần, ghi kích thước.
- So với mức tối thiểu của tỉnh và với nhu cầu xây nhà; chỉnh đường chia, thử lại.
- Giữ hai ba phương án tốt nhất, mang ra bàn với gia đình và người đo.
Phác trên giấy thường lệch so với đo bằng máy vài phần trăm, nhất là với thửa méo. Vì vậy chừa dư một chút so với mức tối thiểu, đừng chọn phương án vừa sát mức.
Nếu nhà bạn có người quen làm xây dựng, nhờ họ xem giúp bản phác trước khi mời người đo. Họ thường nhìn ra ngay phần nào đặt được móng, phần nào vướng góc, phần nào cần lối vào cho xe chở vật liệu.
Ví dụ giả định: thửa hình thang của nhà ông Lộc
Hoàn cảnh. Ông Lộc có thửa hình thang, mặt tiền 9 mét giáp đường, phía sau rộng 15 mét, sâu 24 mét, diện tích khoảng 288 mét vuông. Cạnh phía tây vuông góc với đường, cạnh phía đông xiên ra. Ông muốn chia cho hai con. (Số liệu giả định.)
Phương án chia dọc đôi. Chia dọc thành hai phần, mỗi phần mặt tiền 4,5 mét. Phần phía tây vuông, phần phía đông nở hậu. Giả sử mức tối thiểu mặt tiền là 4 mét thì đạt, nhưng mỗi phần chỉ 4,5 mét mặt tiền, nhà rất hẹp.
Phương án chia trước sau. Phần trước sâu 11 mét, mặt tiền 9 mét, khoảng 110 mét vuông, gần vuông. Phần sau rộng từ khoảng 12 đến 15 mét, sâu 13 mét, khoảng 178 mét vuông, chừa lối đi 2,5 mét dọc cạnh tây. Phần sau rộng rãi nhưng phải chia đất cho lối đi.
Kiểm hình chữ nhật lọt lòng. Phần trước đặt được nhà 8 mét nhân 9 mét. Phần sau trừ lối đi, đặt được nhà 9 mét nhân 10 mét, còn dư phần nở hậu làm vườn. Cả hai đều xây được.
Chọn và cân bằng. Gia đình chọn chia trước sau. Người nhận phần trước có mặt tiền nhưng ít đất, người nhận phần sau nhiều đất nhưng đi bằng lối đi. Ông Lộc bàn để hai con tự chọn và bù trừ bằng tiền nếu cần.
Mặt tiền và chiều sâu khi cạnh xiên
Khi cạnh giáp đường xiên, có hai cách đo mặt tiền: chiều dài cạnh dọc mép đường, hoặc bề rộng thửa đo vuông góc với hướng thửa. Hai con số có thể chênh nhau đáng kể. Chiều sâu cũng vậy: đo từ điểm giữa mặt tiền vuông góc vào trong, hay đo cạnh bên dài nhất. Quyết định của tỉnh và hướng dẫn của cơ quan đăng ký nơi có đất là căn cứ, nên hỏi trước khi chốt phương án.
Một mẹo thực tế: chọn đường chia vuông góc với mép đường thay vì song song cạnh xiên. Như vậy mỗi phần mới có hai cạnh bên song song, mặt tiền đo theo cách nào cũng xấp xỉ nhau, ít bị tranh cãi. Phần méo dồn về một phía, thường là phía có cạnh xiên, làm sân hoặc vườn.
Nếu đường trước nhà cong, người đo sẽ chia cung đường thành các đoạn thẳng ngắn. Khi đọc bản vẽ, bạn cộng các đoạn ấy để ra chiều dài mặt tiền, và hỏi người đo cách tính bề rộng thửa áp dụng tại địa phương. Ghi lại câu trả lời để đối chiếu nếu hồ sơ bị yêu cầu điều chỉnh.
Cạnh bên xiên cũng ảnh hưởng đến việc xây sau này. Tường nhà thường xây vuông, nên dọc cạnh xiên sẽ còn những dải đất hình tam giác mỏng giữa tường nhà và ranh. Khi tính diện tích xây được, trừ các dải ấy ra trước, và quyết định luôn chúng dùng làm gì: lối thoát nước, bồn cây hay chỗ đặt bể nước. Tính trước như vậy, người nhận phần cạnh xiên biết chính xác mình được bao nhiêu mét vuông để xây.
Phần góc lẻ, đất thừa: dùng thế nào
Thửa méo nào cũng có những góc lẻ mà chia kiểu gì cũng không vuông. Thay vì cắt đôi góc lẻ cho cả hai phần, cân nhắc các cách sau:
- Dồn góc lẻ vào một phần, làm vườn, sân phơi, chỗ để xe.
- Dùng góc lẻ làm điểm bắt đầu của lối đi vào thửa phía trong, vì lối đi không cần vuông.
- Giữ góc lẻ trong phần của cha mẹ, làm vườn rau, chuồng gà, không chia cho ai.
- Nếu góc lẻ giáp thửa nhà bên và nhà bên cần, cân nhắc chuyển cho họ bằng thủ tục tách kèm hợp thửa.
- Không đặt bể nước ngầm, hố tự hoại sát mép góc nhọn, vì sau này xây tường rào rất khó.
Góc lẻ có giá trị sử dụng thấp nhưng vẫn tính vào diện tích. Khi bù trừ giữa các con, gia đình có thể thoả thuận phần có góc lẻ nhận nhiều mét vuông hơn một chút, vì phần ấy khó dùng hơn. Ghi lại thoả thuận bằng văn bản có chữ ký của các con để sau này không ai thắc mắc.
Câu nên hỏi người đo và cán bộ địa chính
Với thửa méo, câu trả lời của người đo và cán bộ địa chính quyết định phương án nào đi được. Mang bản phác theo và hỏi:
- Mặt tiền của thửa cạnh xiên được tính theo chiều dài cạnh hay theo bề rộng vuông góc?
- Chiều sâu tối thiểu đo từ điểm nào, với thửa nở hậu hoặc thóp hậu?
- Đường chia có bắt buộc vuông góc với mặt đường không, hay chỉ cần các phần đạt kích thước?
- Phần góc nhọn có bị yêu cầu gộp vào một thửa hay bỏ làm lối đi không?
- Diện tích đo lại khác sổ thì phương án chia dựa trên số nào?
- Thửa có nằm trong khu vực quy hoạch làm thay đổi ranh phía trước không?
Ghi câu trả lời ngay lên bản phác, kèm ngày hỏi và tên đơn vị. Khi hồ sơ được thẩm định, nếu có yêu cầu điều chỉnh, bạn có căn cứ để trao đổi lại thay vì bắt đầu từ đầu.
Câu hỏi thường gặp
Thửa đất ở hình tam giác có tách được không?
Được nếu mỗi phần sau tách đạt diện tích và kích thước tối thiểu của tỉnh. Thửa tam giác thường chỉ chia hợp lý thành hai phần theo đường song song với một cạnh, phần đỉnh nhọn nên làm sân vườn.
Đất nở hậu chia trước sau có thiệt cho người nhận phần trước không?
Phần trước có mặt tiền nhưng ít đất, phần sau nhiều đất nhưng phải đi lối đi. Mỗi phần có lợi riêng. Gia đình nên tính giá trị sử dụng và bù trừ bằng tiền hoặc chia diện tích lệch nhau cho công bằng.
Có được nắn lại ranh thửa méo cho vuông khi tách không?
Không tự nắn sang đất nhà bên được. Muốn ranh vuông hơn, hai nhà có thể thoả thuận đổi hoặc chuyển nhượng các dải đất nhỏ bằng thủ tục tách kèm hợp thửa, có bản vẽ và giấy tờ đầy đủ.
Mặt tiền tính theo cạnh xiên dài hơn thì có lợi không?
Tuỳ cách địa phương áp dụng. Nếu tính theo bề rộng vuông góc, cạnh xiên dài không giúp đạt mức tối thiểu. Hỏi cán bộ địa chính trước khi chốt, đừng dựa vào con số dài hơn trên sổ.
Đất méo có xin phép xây nhà khó hơn không?
Xin phép xây dựa trên phần đất ở và quy định về khoảng lùi, mật độ xây dựng. Thửa méo không bị cấm, nhưng diện tích xây thực tế có thể nhỏ hơn vì góc lẻ. Bản vẽ thiết kế cần thể hiện đúng hình thửa.
Người đo có giúp gia đình chọn phương án chia không?
Người đo có thể góp ý về kỹ thuật và điều kiện tách, nhưng quyết định chia thế nào là của gia đình. Mang sẵn các phương án đã phác ra buổi đo để bàn nhanh, tránh phải đo lại.