Mảnh đất ở đang thế chấp ngân hàng vẫn mua được, nhưng phải giải chấp, tức là trả hết khoản vay và xoá đăng ký thế chấp, trước khi sang tên cho bạn; cách an toàn là tiền của bạn đi thẳng vào khoản vay tại ngân hàng chứ không qua tay người bán. Việc giải chấp có ba cách thường gặp, mỗi cách có một thứ tự giao tiền và giấy tờ riêng.
Ở nông thôn, rất nhiều hộ dùng sổ đất ở vay vốn làm ăn, nên gặp mảnh đất định mua đang nằm ở ngân hàng là chuyện bình thường. Phần dưới nói cách kiểm khoản vay, so sánh ba cách giải chấp, trình tự từng bước của cách phổ biến nhất và những chỗ người mua hay mất tiền.
Vì sao đất đang thế chấp chưa sang tên được
Khi hộ dùng quyền sử dụng đất ở để vay tiền, ngân hàng đăng ký thế chấp tại cơ quan đăng ký đất đai và giữ bản gốc giấy chứng nhận. Trong thời gian thế chấp, chủ đất vẫn ở, vẫn dùng đất, nhưng muốn chuyển nhượng thì phải có sự đồng ý của bên nhận thế chấp, và trên thực tế tổ chức công chứng chỉ công chứng hợp đồng chuyển nhượng khi đã xoá đăng ký thế chấp hoặc có phương án được ngân hàng chấp nhận.
Nói gọn: chưa giải chấp thì chưa có sổ bản gốc để công chứng, chưa công chứng được thì chưa sang tên. Người bán nói "đất của nhà mình, ngân hàng giữ hộ thôi" là nói đúng một nửa. Ngân hàng giữ sổ để bảo đảm khoản nợ, và họ có quyền xử lý mảnh đất nếu khoản nợ không trả được.
Vì vậy câu hỏi cho người mua không phải là "có mua được không" mà là "tiền đi theo đường nào để vừa trả xong nợ, vừa chắc chắn sổ về tay mình". Giao tiền cho người bán để họ "tự lên ngân hàng trả" là cách rủi ro nhất: tiền có thể được dùng việc khác, hoặc khoản vay lớn hơn người bán nói.
Kiểm khoản vay trước khi bàn tiếp
Đề nghị người bán cùng bạn hỏi ngân hàng, hoặc cung cấp văn bản của ngân hàng, về các điểm sau:
- Dư nợ hiện tại gồm gốc, lãi tới ngày dự kiến tất toán, phí trả nợ trước hạn nếu có.
- Thửa đất bảo đảm cho khoản vay nào: có khi sổ bảo đảm cho khoản vay của người khác, như con cái hay công ty của người thân, hoặc bảo đảm cho nhiều khoản vay cùng lúc.
- Có thế chấp chung với tài sản khác không: nếu một hợp đồng thế chấp gồm nhiều thửa, việc giải chấp riêng một thửa phải được ngân hàng đồng ý.
- Khoản vay có quá hạn không: nợ quá hạn có thể khiến ngân hàng đã bắt đầu thủ tục xử lý tài sản.
- Thủ tục và thời gian ngân hàng trả sổ sau khi tất toán, và ai làm thủ tục xoá đăng ký thế chấp.
Ngân hàng chỉ cung cấp thông tin khoản vay cho chính khách hàng vay, nên người bán phải đi cùng hoặc ký đề nghị. Người bán không chịu đi hỏi cùng là dấu hiệu cần dừng lại.
Ba cách giải chấp hay gặp
Cách nào hợp tuỳ số dư nợ, khả năng tài chính của người bán và việc bạn có vay để mua hay không:
| Cách | Tiền đi thế nào | Hợp khi nào | Chỗ phải để ý |
|---|---|---|---|
| Người bán tự tất toán bằng tiền của mình | Người bán trả ngân hàng, lấy sổ, rồi mới công chứng với bạn | Dư nợ nhỏ, người bán có sẵn tiền | Bạn chỉ cọc nhỏ, chờ có sổ sạch mới trả tiếp |
| Người mua trả thay một phần tiền mua vào khoản vay | Bạn nộp thẳng vào tài khoản trả nợ của người bán tại ngân hàng, ngân hàng trả sổ, rồi công chứng | Phổ biến nhất ở nông thôn | Phải có thoả thuận bằng văn bản, nộp tại quầy, giữ chứng từ |
| Ngân hàng của người mua cho vay để mua, phối hợp tất toán | Ngân hàng cho bạn vay giải ngân trả nợ khoản cũ, nhận thế chấp chính mảnh đất | Bạn vay để mua | Thủ tục do ngân hàng hướng dẫn, thường lâu hơn |
Trong cả ba cách, mốc an toàn của người mua là: đã có xác nhận tất toán và sổ bản gốc ra khỏi ngân hàng, đã xoá đăng ký thế chấp, rồi mới trả phần tiền còn lại và ký công chứng. Không có mốc đó thì đừng trả thêm.
Trình tự khi người mua trả thay vào khoản vay
Cách thứ hai cần làm chặt nhất vì tiền của bạn đi vào khoản nợ của người khác. Trình tự nên theo:
- Cùng người bán đến ngân hàng xin văn bản xác nhận dư nợ tất toán tới một ngày cụ thể.
- Ký giấy cọc hoặc thoả thuận ghi rõ: phần tiền mua bạn sẽ nộp thẳng vào khoản vay, số tiền, ngày nộp; người bán cam kết nhận sổ và ký công chứng ngay sau đó.
- Nếu được, đề nghị ngân hàng xác nhận vào thoả thuận hoặc lập thoả thuận ba bên.
- Ngày tất toán: bạn và người bán cùng có mặt, bạn nộp tiền tại quầy vào đúng tài khoản trả nợ, lấy chứng từ ghi rõ nội dung.
- Ngân hàng trả sổ bản gốc và giấy tờ giải chấp; thủ tục xoá đăng ký thế chấp được nộp ngay.
- Đi cùng người bán tới tổ chức công chứng ký hợp đồng chuyển nhượng, sau đó trả phần tiền còn lại theo thoả thuận.
Nếu có thể, xếp ngày tất toán và ngày công chứng sát nhau, lý tưởng là cùng một ngày, để sổ không nằm lâu trong tay người bán sau khi bạn đã trả tiền.
Mẫu câu cho thoả thuận và ví dụ chị Hương
Mẫu câu tự viết, tên và số liệu giả định: "Hai bên thống nhất trong tổng giá 900 triệu đồng, bên mua nộp 320 triệu đồng trực tiếp vào tài khoản trả nợ khoản vay của ông Đinh Văn Sáu tại ngân hàng nơi thửa đất đang thế chấp, vào ngày hai bên cùng có mặt tại ngân hàng. Số tiền này được trừ vào tiền mua. Trong vòng 3 ngày làm việc kể từ khi nhận lại giấy chứng nhận, bên bán làm thủ tục xoá thế chấp và cùng bên mua ký hợp đồng chuyển nhượng tại tổ chức công chứng. Nếu bên bán không ký, bên bán hoàn trả 320 triệu đồng cùng tiền cọc và chịu phạt theo thoả thuận." Khi ký thật, nhờ công chứng viên xem lại câu chữ.
Ví dụ giả định: chị Hương định mua mảnh đất ở 150 m² của ông Sáu với giá 900 triệu. Ông Sáu nói đang vay ngân hàng "khoảng hai trăm". Lên ngân hàng, văn bản xác nhận dư nợ ra 318 triệu cả lãi, và sổ đất bảo đảm cho cả khoản vay mua xe của con trai ông. Ngân hàng chỉ đồng ý trả sổ khi tất toán cả hai khoản.
Chị Hương không tăng tiền trả trước; ông Sáu bàn với con trai, cả nhà gom tiền trả khoản vay xe, còn khoản 318 triệu thì chị Hương nộp thay tại quầy theo thoả thuận. Sổ về cùng ngày, xoá thế chấp nộp ngay, tuần sau ký công chứng. Nếu chị đưa 200 triệu tiền mặt cho ông Sáu như ông đề nghị lúc đầu, sổ vẫn nằm ở ngân hàng và chị không có cách nào đòi.
Thế chấp, ngăn chặn và kê biên khác nhau ở đâu
Người mua hay gom ba tình trạng này làm một vì đều khiến đất "chưa bán được". Thực ra cách xử lý khác hẳn nhau, và mức nguy hiểm cũng khác:
| Tình trạng | Nghĩa là gì | Có mua được không | Người mua nên làm gì |
|---|---|---|---|
| Đang thế chấp | Đất bảo đảm cho khoản vay, ngân hàng giữ sổ | Được, sau khi tất toán và xoá thế chấp | Theo một trong ba cách giải chấp, tiền vào thẳng khoản vay |
| Có văn bản ngăn chặn giao dịch | Cơ quan có thẩm quyền như toà án, thi hành án, công an yêu cầu tạm dừng giao dịch | Chưa, cho tới khi văn bản ngăn chặn được huỷ bỏ | Không cọc, hoặc chỉ cọc có điều kiện hoàn trả rõ ràng |
| Bị kê biên để thi hành án | Đất dùng để bảo đảm trả một khoản nợ theo bản án | Không mua trực tiếp từ chủ đất; có thể mua qua đấu giá theo thủ tục thi hành án | Dừng giao dịch riêng với chủ đất |
| Đang có đơn tranh chấp | Có người khác yêu cầu giải quyết quyền với thửa đất | Chưa đủ điều kiện chuyển nhượng cho tới khi giải quyết xong | Chờ kết quả hoà giải hoặc phán quyết |
Thế chấp là tình trạng hiền nhất trong bốn, vì nó có đường ra rõ ràng là trả nợ. Ba tình trạng còn lại phụ thuộc vào quyết định của người khác, người mua không tự gỡ được, và lời hứa "sắp xong rồi" của người bán không có giá trị bảo đảm. Khi tra thông tin thửa đất, hỏi cả bốn thứ cùng một lúc.
Câu hỏi cho ngân hàng và những lỗi người mua hay mắc
Hỏi: tất toán ngày này thì tổng số phải nộp là bao nhiêu, có phí trả trước hạn không? Xin bằng văn bản, có ngày, để không vướng lãi phát sinh.
Hỏi: giấy chứng nhận này đang bảo đảm cho những khoản vay nào? Câu này phát hiện được trường hợp sổ bảo đảm cho khoản vay khác mà người bán không nói.
Hỏi: sau khi tất toán, bao lâu thì trả sổ và ai nộp hồ sơ xoá đăng ký thế chấp? Biết để xếp ngày công chứng.
Lỗi: đưa tiền mặt cho người bán đi trả nợ. Đây là cách mất tiền phổ biến nhất. Tiền phải vào thẳng tài khoản trả nợ, có chứng từ.
Lỗi: không hỏi khoản vay có quá hạn. Nếu ngân hàng đã khởi động xử lý tài sản, việc giải chấp phức tạp hơn và có thể cần ý kiến của nhiều bên.
Lỗi: để sổ ở tay người bán nhiều ngày sau khi đã trả nợ thay. Trong khoảng đó người bán có thể thế chấp tiếp, đem cầm cố hay bán cho người khác. Xếp lịch công chứng sát ngày nhận sổ.
Câu hỏi thường gặp
Đất đang thế chấp có công chứng hợp đồng mua bán được không?
Trên thực tế, tổ chức công chứng thường chỉ công chứng hợp đồng chuyển nhượng khi đã xoá đăng ký thế chấp hoặc có văn bản chấp thuận của bên nhận thế chấp theo phương án cụ thể. Hỏi trước nơi định ký để biết họ yêu cầu gì.
Làm sao biết mảnh đất có đang thế chấp không?
Xem trang bổ sung của giấy chứng nhận có ghi nội dung đăng ký thế chấp, và tra thông tin tại văn phòng đăng ký đất đai. Nếu người bán không đưa được sổ bản gốc mà chỉ có bản chụp, nhiều khả năng sổ đang ở ngân hàng.
Người mua trả nợ thay người bán thì có được ngân hàng ghi nhận không?
Ngân hàng nhận tiền trả nợ vào khoản vay của khách hàng, và chứng từ sẽ ghi người nộp. Bạn nên nộp tại quầy, ghi rõ nội dung trả nợ khoản vay của ai, và giữ chứng từ cùng thoả thuận với người bán.
Nếu sau khi tất toán người bán không chịu ký hợp đồng thì sao?
Bạn đòi lại khoản tiền đã nộp thay và tiền cọc theo thoả thuận đã ký. Đây là lý do thoả thuận phải ghi rõ số tiền nộp thay được trừ vào tiền mua và hậu quả nếu bên bán không ký. Có thể hoà giải, khởi kiện, và hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Có thể vay ngân hàng để mua chính mảnh đất đang thế chấp ở ngân hàng khác không?
Có thể, nhiều ngân hàng có quy trình phối hợp tất toán khoản vay cũ và nhận thế chấp mới. Thủ tục do ngân hàng cho vay hướng dẫn; bạn nên hỏi sớm vì thường cần thẩm định giá và thời gian xét duyệt.
Xoá đăng ký thế chấp nộp hồ sơ ở đâu?
Hồ sơ xoá đăng ký thế chấp nộp tại cơ quan đăng ký đất đai theo cách tổ chức của từng tỉnh, có nơi ngân hàng nộp thay. Hỏi ngân hàng và bộ phận một cửa nơi có đất để biết cách làm hiện hành.