Bản vẽ tách thửa là tờ giấy do đơn vị đo đạc có chức năng lập, thể hiện thửa gốc, đường chia và từng thửa mới với kích thước cạnh, diện tích, mốc ranh; nó là căn cứ cho hợp đồng tặng cho, chuyển nhượng và cho sổ mới. Vì vậy bạn cần có mặt ở buổi đo, chỉ ranh đúng, và đọc kỹ bản vẽ trước khi ký nhận, vì sai một con số trên bản vẽ là sai luôn trên sổ.
Bài này đi qua việc chuẩn bị trước buổi đo, trình tự một buổi đo thường gặp, cách đọc từng phần của bản vẽ, một ví dụ giả định về diện tích lệch, cách xử lý khi hàng xóm không chịu ký, và những điều nên ghi trong hợp đồng đo đạc.
Bản vẽ tách thửa là gì, ai lập
Bản vẽ tách thửa, ở nhiều nơi gọi là trích đo địa chính phục vụ tách thửa, là kết quả đo đạc thực địa thể hiện trên giấy theo quy phạm kỹ thuật. Đơn vị lập có thể là văn phòng đăng ký đất đai, chi nhánh của văn phòng, hoặc tổ chức đo đạc có giấy phép hoạt động đo đạc bản đồ. Bản vẽ thường được cơ quan quản lý kiểm tra, ký duyệt trước khi dùng trong hồ sơ.
Bản vẽ không phải chỉ là hình vẽ thửa đất. Nó ghi số hiệu thửa, toạ độ hoặc kích thước các đỉnh, diện tích từng thửa mới, loại đất, phần lối đi nếu có, nhà và công trình trên đất, tên các hộ giáp ranh. Phần ký xác nhận gồm người sử dụng đất, người đo, cán bộ kiểm tra; ở một số nơi có thêm chữ ký của hộ giáp ranh trên biên bản xác định ranh giới mốc giới.
Chi phí đo do đơn vị đo báo, nhiều tỉnh có đơn giá dịch vụ đo đạc riêng, tuỳ diện tích và số thửa. Thời gian lập bản vẽ phụ thuộc lịch đo và việc kiểm tra. Bạn nên hỏi trước cả hai điều này, cùng với số lần được sửa bản vẽ miễn phí nếu gia đình đổi phương án.
Chuẩn bị trước buổi đo
Buổi đo thuận lợi hay không quyết định ở khâu chuẩn bị. Gia đình nên làm những việc sau một hai ngày trước:
- Phát quang các góc thửa, đường ranh có cây cỏ rậm, để người đo nhìn thấy mốc và dựng máy.
- Tìm lại các mốc ranh cũ: cọc bê tông, cột rào, gốc cây được dùng làm ranh từ trước.
- Bàn xong trong nhà phương án chia, đánh dấu tạm bằng cọc tre hoặc vôi vị trí đường chia.
- Báo cho các hộ giáp ranh ngày giờ đo, xin họ có mặt hoặc cử người đại diện.
- Chuẩn bị bản sao sổ đỏ, giấy tờ tuỳ thân của người đứng tên, nếu có thì bản vẽ cũ, biên bản ranh giới cũ.
- Ghi sẵn các yêu cầu: bề rộng lối đi, phần đất ở phân bổ cho từng thửa, công trình cần thể hiện.
Người đứng tên trên sổ nên có mặt. Nếu không thể, làm giấy uỷ quyền cho người thân, ghi rõ phạm vi uỷ quyền gồm chỉ ranh, ký biên bản xác định ranh giới và ký nhận bản vẽ. Nhiều buổi đo phải hoãn chỉ vì người có mặt không có quyền ký.
Buổi đo diễn ra thế nào
Mỗi đơn vị đo có cách làm riêng, nhưng một buổi đo tách thửa thường đi theo các bước sau:
- Người đo giới thiệu, kiểm giấy tờ, nghe gia đình trình bày phương án chia.
- Gia đình và hộ giáp ranh cùng đi quanh thửa, chỉ từng góc ranh. Người đo đánh dấu điểm.
- Dựng máy, đo các điểm ranh ngoài, nhà, công trình, rồi đo đường chia theo vị trí gia đình chỉ.
- Nếu ranh thực tế khác sổ, người đo ghi nhận và hỏi ý kiến các bên.
- Lập biên bản xác định ranh giới mốc giới, mời các bên ký.
- Về xử lý số liệu, lập bản vẽ, gửi cho gia đình xem trước khi trình kiểm tra, ký duyệt.
- Gia đình kiểm, đề nghị sửa nếu sai, ký nhận bản vẽ.
Đừng ký biên bản khi chưa hiểu. Bạn có quyền hỏi người đo đọc lại từng điểm, từng con số. Nếu chưa đồng ý ranh, ghi ý kiến của mình vào biên bản thay vì ký cho xong.
Đọc bản vẽ: từng phần và cần soi gì
Khi nhận bản vẽ, ngồi xuống với sổ đỏ bên cạnh và soi lần lượt từng phần dưới đây:
| Phần trên bản vẽ | Cần soi gì | Sai thường gặp |
|---|---|---|
| Thông tin người sử dụng | Họ tên, năm sinh, số giấy tờ tuỳ thân khớp sổ | Ghi tên một người trong khi sổ ghi hai vợ chồng |
| Số tờ, số thửa gốc | Khớp với sổ | Ghi nhầm số thửa của nhà bên |
| Hình thửa và các cạnh | Từng cạnh khớp số đo thực địa, hình dạng đúng | Cạnh mặt tiền thiếu vài phân làm không đạt tối thiểu |
| Diện tích từng thửa mới | Cộng các thửa mới và lối đi bằng diện tích đo thực tế | Cộng không khớp; lối đi bị bỏ sót |
| Loại đất từng thửa | Phần đất ở phân bổ đúng phương án đã bàn | Đất ở dồn hết vào một thửa |
| Lối đi | Bề rộng, vị trí, ghi chú thuộc thửa nào | Không có ghi chú quyền đi qua |
| Nhà và công trình | Nằm đúng phần, không vắt qua đường chia | Nhà phụ bị bỏ không vẽ |
| Hộ giáp ranh | Tên các hộ đúng, đủ | Ghi tên chủ cũ đã bán đất |
Đem bản vẽ ra thực địa so lại một lần nữa với cọc mốc. Mắt thấy trên đất luôn phát hiện được những điều mà con số trên giấy che đi, chẳng hạn đường chia đi sát mép giếng hay cắt ngang gốc cây to.
Ví dụ giả định: bản vẽ nhà bà Năm lệch 6 mét vuông
Hoàn cảnh. Sổ của bà Năm ghi thửa 240 mét vuông. Đo thực tế được 234 mét vuông, thiếu 6 mét vuông. Gia đình định tách hai thửa, mỗi thửa 120 mét vuông như đã hứa với hai con. (Số liệu giả định.)
Vì sao lệch. Người đo giải thích: sổ cấp đã lâu, đo bằng phương pháp cũ; thêm nữa, năm trước xã nâng cấp đường xóm, mặt tiền lùi vào một dải nhỏ. Phần lệch không do nhà bên lấn.
Xử lý. Bản vẽ lập theo diện tích thực tế 234 mét vuông. Hai thửa mới mỗi thửa 117 mét vuông. Bà Năm cho hai con xem, hai con đồng ý chia đều phần thiếu.
Nếu lệch do lấn ranh. Trường hợp diện tích thiếu do tường nhà bên xây lấn, gia đình không nên ký nhận ranh thực tế cho xong. Ghi ý kiến vào biên bản, đề nghị hoà giải ở thôn trước, vì ký rồi thì ranh lấn coi như được chấp nhận.
Nếu diện tích thực tế lớn hơn sổ. Phần dư có thể được xem xét cấp sổ nếu ranh không thay đổi so với giấy tờ cũ và không lấn chiếm, theo hướng dẫn của văn phòng đăng ký đất đai. Có trường hợp phải nộp thêm nghĩa vụ tài chính cho phần dư.
Hàng xóm không chịu ký giáp ranh thì làm gì
Đây là tình huống làm nhiều hồ sơ đứng lại. Cách xử lý thường đi theo các bước sau:
- Hỏi rõ lý do: không đồng ý ranh, đang giận chuyện khác, hay đơn giản là vắng nhà.
- Nếu vắng nhà, xin người đo hẹn lại hoặc hỏi về thủ tục niêm yết, thông báo theo quy định để tiếp tục khi hộ giáp ranh không có mặt.
- Nếu không đồng ý ranh, đề nghị trưởng thôn, tổ trưởng dân phố hoặc tổ hoà giải ở cơ sở mời hai nhà ngồi lại, mang theo sổ của cả hai bên.
- Nếu hoà giải không thành, gửi đơn đề nghị ủy ban nhân dân cấp xã hoà giải tranh chấp đất đai theo quy định.
- Nếu vẫn không thành, tranh chấp có thể được giải quyết tại toà án hoặc cơ quan có thẩm quyền.
Trong lúc chờ, hồ sơ tách thửa có thể bị tạm dừng vì thửa đang có tranh chấp. Đừng xây tường rào mới trên ranh đang tranh chấp. Có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để biết nên chọn đường nào cho trường hợp của mình.
Hợp đồng đo đạc nên ghi những gì
Đo đạc là dịch vụ có trả tiền, nên có hợp đồng hoặc phiếu yêu cầu ghi rõ. Những điều sau giúp tránh hiểu nhầm:
- Phạm vi công việc: đo tách thành mấy thửa, có đo nhà, công trình không, có cắm mốc không.
- Chi phí, thời điểm thanh toán, có tạm ứng không.
- Thời gian dự kiến giao bản vẽ, thời gian kiểm tra ký duyệt.
- Số lần sửa bản vẽ miễn phí khi gia đình đổi phương án hoặc phát hiện sai.
- Trách nhiệm của bên đo nếu bản vẽ sai do lỗi đo.
- Ai liên hệ hộ giáp ranh, ai chịu chi phí đo lại nếu buổi đo phải hoãn.
Giữ hoá đơn, biên lai và bản sao hợp đồng đo đạc trong cùng bìa hồ sơ đất. Sau này khi làm các thủ tục khác, bản vẽ cũ và biên bản ranh giới là tài liệu quý để so sánh.
Có bản vẽ rồi, dùng vào những việc gì
Bản vẽ đã được kiểm tra, ký duyệt là giấy tờ dùng cho ba việc liền nhau. Thứ nhất, công chứng viên dựa vào nó để mô tả thửa đất trong hợp đồng tặng cho hoặc chuyển nhượng: số hiệu thửa mới, diện tích, loại đất. Thứ hai, nó đi kèm đơn đăng ký biến động để cơ quan đăng ký chỉnh lý hồ sơ địa chính và cấp sổ mới. Thứ ba, khi con xin phép xây nhà trên thửa mới, sơ đồ trên sổ mới, vốn lấy từ bản vẽ, là căn cứ để vẽ mặt bằng và tính khoảng lùi.
Vì vậy, sau khi nhận bản vẽ, bạn nên sao vài bản, giữ bản gốc trong bìa hồ sơ. Khi đi công chứng, mang bản gốc theo và đối chiếu từng con số trong dự thảo hợp đồng với bản vẽ trước khi ký. Lỗi chép số từ bản vẽ sang hợp đồng không hiếm, và sửa hợp đồng đã công chứng tốn thêm một lượt thủ tục.
Nếu gia đình đổi ý về phương án chia sau khi đã có bản vẽ, đừng cố dùng bản vẽ cũ rồi ghi chú thêm trong hợp đồng. Hãy báo đơn vị đo để lập lại bản vẽ đúng phương án mới. Giấy tờ hai nơi nói khác nhau là lý do trả hồ sơ phổ biến nhất.
Câu hỏi thường gặp
Bản vẽ tách thửa có thời hạn sử dụng không?
Bản vẽ phản ánh hiện trạng tại thời điểm đo. Nếu để quá lâu mà hiện trạng thay đổi hoặc quy định thay đổi, cơ quan tiếp nhận có thể yêu cầu đo lại hoặc kiểm tra lại. Nên nộp hồ sơ sớm sau khi có bản vẽ.
Tự thuê công ty đo hay nhờ văn phòng đăng ký đất đai đo?
Cả hai đều được nếu đơn vị đo có chức năng hợp pháp. Bản vẽ do tổ chức đo đạc lập thường phải được kiểm tra, ký duyệt. Hỏi địa phương xem đơn vị nào hay làm và thời gian kiểm tra ra sao.
Ký biên bản xác định ranh giới rồi có sửa được không?
Sửa được nếu phát hiện sai trước khi hồ sơ được giải quyết, bằng cách đề nghị đo lại hoặc chỉnh bản vẽ. Sau khi đã cấp sổ, sửa ranh phức tạp hơn nhiều. Vì vậy chỉ ký khi đã đồng ý.
Đo đất có cần mời trưởng thôn chứng kiến không?
Không bắt buộc trong mọi trường hợp, nhưng nếu ranh có khả năng bất đồng, mời trưởng thôn hoặc tổ trưởng dân phố chứng kiến giúp buổi đo khách quan hơn và có người làm chứng nếu sau này cần hoà giải.
Bản vẽ ghi diện tích nhỏ hơn sổ thì có phải khiếu nại không?
Trước hết hỏi người đo lý do lệch. Lệch do phương pháp đo cũ, do làm đường thường được giải thích bằng văn bản. Nếu nghi do lấn ranh, ghi ý kiến vào biên bản và đề nghị hoà giải trước khi ký.
Cắm mốc ranh giới có tốn thêm tiền không?
Nhiều đơn vị đo tính riêng việc cắm mốc bê tông, nhiều nơi gộp chung vào giá đo. Hỏi trước và ghi vào hợp đồng. Mốc cắm xong nên giữ nguyên, không tự ý nhổ hay dời khi xây tường rào.