Cha mẹ tặng cho đất ở cho con đi qua năm chặng: kiểm sổ và điều kiện của thửa đất, gom đủ người phải ký, ký hợp đồng tặng cho có công chứng hoặc chứng thực, nộp hồ sơ đăng ký biến động kèm tờ khai miễn thuế, rồi nhận giấy chứng nhận đứng tên con. Việc tặng cho chỉ thật sự xong khi đã đăng ký vào sổ địa chính; ký ở phòng công chứng mới là nửa đường.
Bài này đi theo đúng thứ tự giấy tờ đi qua tay gia đình, nói rõ chặng nào hay vướng và vì sao. Nó dành cho trường hợp tặng cho trọn một thửa đất ở mà cha mẹ đang đứng tên. Tặng một phần thửa thì có thêm bước tách thửa, xem bài riêng về chuyện đó. Quy định viết theo Luật Đất đai 2024, Bộ luật Dân sự 2015 và Luật Công chứng hiện hành; mẫu đơn, phí và nơi nộp cụ thể thì hỏi bộ phận một cửa của xã, phường nơi bạn định nộp.
Chặng một: kiểm thửa đất trước khi hẹn công chứng
Phòng công chứng sẽ từ chối nếu thửa đất không đủ điều kiện để tặng cho. Tự kiểm trước ở nhà đỡ mất một buổi đi về. Lấy giấy chứng nhận ra, đọc chậm từng trang và đối chiếu với danh sách sau:
- Sổ là bản gốc, đúng thửa đang ở. Số thửa, tờ bản đồ, diện tích trên sổ phải khớp với mảnh đất thật. Nhà đã mở rộng sang phần đất mua thêm mà chưa gộp sổ thì phần đó chưa tặng được.
- Không có tranh chấp đang được giải quyết. Nếu hàng xóm đã gửi đơn lên xã về ranh đất, hồ sơ sẽ bị giữ lại cho tới khi xong.
- Không bị kê biên, không đang thế chấp. Đất đang thế chấp ngân hàng muốn tặng cho thì phải trả nợ, giải chấp trước, hoặc được ngân hàng đồng ý bằng văn bản.
- Trang ghi thay đổi ở cuối sổ. Đọc hết các dòng ghi chú: đã chuyển mục đích phần nào, có ghi nợ tiền sử dụng đất không. Nợ tiền sử dụng đất chưa trả thường phải thanh toán khi tặng cho.
- Tên và số giấy tờ tuỳ thân của cha mẹ. Sổ cũ ghi số chứng minh chín số, nay cha mẹ dùng căn cước mười hai số. Mang theo giấy xác nhận số định danh hoặc căn cước có ghi số cũ để công chứng viên đối chiếu.
Ví dụ giả định: nhà ông Tư có sổ cấp từ những năm chín mươi, trang cuối ghi phần đất ở còn nợ tiền sử dụng đất. Khi làm tặng cho, cán bộ thuế báo phải nộp khoản nợ này trước. Gia đình biết sớm thì chuẩn bị tiền, không phải bỏ dở hồ sơ giữa chừng.
Chặng hai: ai phải ký vào hợp đồng tặng cho
Người ký phía bên cho là tất cả những người có quyền với thửa đất, không chỉ người có tên trên trang đầu. Bảng dưới gom các tình huống hay gặp ở nông thôn:
| Sổ ghi tên | Ai phải ký phía bên cho | Chỗ hay vướng |
|---|---|---|
| Ông và bà (hai vợ chồng) | Cả hai vợ chồng | Một người đi làm xa thì làm văn bản uỷ quyền có công chứng ở nơi đang ở |
| Chỉ tên ông, đất có trong thời kỳ hôn nhân | Thường là cả ông và bà, vì là tài sản chung | Muốn chứng minh là tài sản riêng phải có giấy tờ nguồn gốc riêng |
| Chỉ tên ông, đất được thừa kế riêng hoặc có trước khi cưới | Ông | Công chứng viên có thể hỏi giấy tờ chứng minh nguồn gốc riêng |
| Ghi "hộ ông…" hoặc "hộ gia đình" | Các thành viên có chung quyền sử dụng đất tại thời điểm cấp sổ | Phải xác định ai là thành viên lúc đó, kể cả người đã đi lấy chồng |
| Ông đã mất, bà còn sống | Phải khai nhận phần di sản của ông trước | Đây là chuyện thừa kế, không còn là tặng cho đơn thuần |
Phía bên nhận là người con được cho. Nếu con đã có vợ hoặc chồng mà cha mẹ chỉ muốn cho riêng con mình, hợp đồng ghi đúng tên một người con, không ghi kèm vợ hoặc chồng của con. Đất được tặng cho riêng là tài sản riêng của người đó theo Luật Hôn nhân và gia đình. Muốn cho cả hai vợ chồng con thì ghi cả hai tên.
Chặng ba: ký hợp đồng ở phòng công chứng hoặc ở xã
Hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất bắt buộc công chứng hoặc chứng thực. Công chứng làm ở tổ chức hành nghề công chứng; chứng thực làm ở uỷ ban nhân dân cấp xã nơi có đất. Trình tự một buổi ký thường như sau:
- Gọi trước hỏi lịch và danh sách giấy tờ. Mang bản gốc giấy chứng nhận, căn cước của tất cả người ký, giấy đăng ký kết hôn hoặc giấy xác nhận tình trạng hôn nhân, giấy khai sinh của người con (để sau này xin miễn thuế).
- Công chứng viên tra tình trạng thửa đất, xem có bị ngăn chặn giao dịch không. Bước này có khi mất cả buổi sáng nếu hệ thống chậm.
- Công chứng viên đọc hoặc đưa bản dự thảo. Cha mẹ đọc kỹ phần mô tả thửa đất, phần tài sản gắn liền (nhà, công trình) và phần điều kiện nếu có.
- Tất cả người ký có mặt, ký và điểm chỉ từng trang trước mặt công chứng viên. Người già run tay thì có thể điểm chỉ, công chứng viên ghi rõ lý do.
- Nộp phí, nhận các bản hợp đồng đã công chứng. Giữ ít nhất một bản ở nhà, một bản nộp hồ sơ.
Cha mẹ già yếu không đi lại được thì nhiều nơi có công chứng viên tới tận nhà, tính thêm phí. Nên hỏi trước giá và hẹn giờ cụ thể để con cái có mặt đủ.
Chặng bốn: nộp hồ sơ sang tên và xin miễn thuế
Từ ngày ký, hồ sơ đăng ký biến động nên nộp trong vòng ba mươi ngày. Sau sắp xếp chính quyền hai cấp, hồ sơ nộp ở bộ phận một cửa của xã, phường hoặc chi nhánh văn phòng đăng ký đất đai; nhiều tỉnh cho chọn nơi nộp trong tỉnh. Một bộ hồ sơ thường gồm:
- Đơn đăng ký biến động đất đai theo mẫu hiện hành, người con đứng tên ký.
- Hợp đồng tặng cho đã công chứng hoặc chứng thực, bản gốc.
- Bản gốc giấy chứng nhận của cha mẹ.
- Tờ khai thuế thu nhập cá nhân và tờ khai lệ phí trước bạ, ghi rõ thuộc diện miễn.
- Giấy tờ chứng minh quan hệ cha mẹ và con: giấy khai sinh, hoặc xác nhận thông tin cư trú có thể hiện quan hệ.
- Căn cước của người nhận; giấy uỷ quyền nếu người khác đi nộp thay.
Miễn thuế không tự động. Tặng cho giữa cha mẹ đẻ và con đẻ, cha mẹ nuôi và con nuôi, cha mẹ chồng với con dâu, cha mẹ vợ với con rể thuộc diện miễn thuế thu nhập cá nhân và lệ phí trước bạ, nhưng vẫn phải khai tờ khai và nộp giấy chứng minh quan hệ. Bỏ trống tờ khai là hồ sơ nằm lại ở khâu thuế.
Chặng năm: nhận sổ mới và những việc sau đó
Sau khi văn phòng đăng ký đất đai xử lý và cơ quan thuế ra thông báo (trường hợp miễn thì là thông báo không phải nộp), người con nhận giấy chứng nhận mới hoặc sổ cũ được chỉnh lý tên ở trang thay đổi. Thời gian giải quyết do quy định hiện hành và tình trạng hồ sơ; khi nộp, cán bộ một cửa sẽ đưa phiếu hẹn có ngày trả. Giữ kỹ phiếu này.
Nhận sổ xong, kiểm ngay tại quầy: họ tên, năm sinh, số định danh của người con; số thửa, diện tích, loại đất có giữ nguyên không; phần đất ở và phần đất vườn ghi đúng như sổ cũ không. Sai một chữ trong tên cũng nên đề nghị sửa ngay, để lâu sẽ phải làm thủ tục đính chính riêng.
Về mặt pháp lý, theo Bộ luật Dân sự 2015, tặng cho bất động sản có hiệu lực từ thời điểm đăng ký. Trước lúc đó, đất vẫn của cha mẹ. Nếu chẳng may người tặng qua đời khi hồ sơ đang nằm ở văn phòng đăng ký, các con khác có thể đặt vấn đề thừa kế, gia đình dễ lục đục. Đó là lý do không nên ký xong rồi để hợp đồng trong tủ vài năm mới đi nộp.
Từ năm nhận sổ, người con là người nộp thuế sử dụng đất phi nông nghiệp hằng năm cho phần đất ở. Báo cho trưởng thôn hoặc tổ trưởng tổ dân phố để danh sách thu thuế cập nhật tên người mới.
Lỗi hay gặp làm hồ sơ tặng cho đứng lại
Phần lớn hồ sơ bị trả không phải vì luật khó mà vì những chi tiết nhỏ. Đây là các lỗi cán bộ một cửa gặp nhiều nhất:
| Lỗi | Hậu quả | Cách tránh |
|---|---|---|
| Thiếu chữ ký một thành viên hộ hoặc vợ/chồng | Công chứng từ chối, hoặc sau này bị kiện huỷ | Liệt kê đủ người có quyền trước khi hẹn ký |
| Tên, năm sinh trên căn cước khác trên sổ | Hồ sơ bị yêu cầu bổ sung giấy xác nhận | Xin giấy xác nhận thông tin cá nhân trước |
| Không khai tờ khai thuế, không nộp giấy khai sinh | Không được miễn, hồ sơ treo ở khâu thuế | Nộp đủ cả hai tờ khai ngay lần đầu |
| Để quá lâu mới nộp sang tên | Có thể bị xử phạt chậm đăng ký; rủi ro khi người tặng mất | Nộp trong vòng ba mươi ngày kể từ ngày ký |
| Diện tích đo thực tế khác sổ nhiều | Phải đo đạc lại, chỉnh lý trước | Hỏi cán bộ địa chính xã về sai số trước khi ký |
Câu nên hỏi cán bộ khi nộp: "Hồ sơ này có cần đo đạc lại không, có khoản nợ nào ghi trên sổ phải nộp không, và ngày trả kết quả dự kiến là bao giờ?" Ba câu này đủ để biết hồ sơ có đi thẳng hay sẽ quay lại.
Một hồ sơ đi trọn từ đầu tới cuối: nhà bà Sáu
Ví dụ giả định để thấy các chặng nối vào nhau thế nào. Bà Sáu góa chồng từ lâu, sổ đất ở đứng tên riêng bà vì ông đã mất và các con đã làm xong phần khai nhận thừa kế, thống nhất để bà đứng tên. Bà muốn cho con gái út là chị Hạnh, người ở cùng và chăm bà mấy năm nay, nguyên thửa đất có ngôi nhà ngói.
Tuần đầu, chị Hạnh mang sổ ra xã hỏi cán bộ địa chính. Cán bộ tra và báo thửa đất không có tranh chấp, không thế chấp, nhưng tên bà trên sổ ghi năm sinh lệch một năm so với căn cước. Chị xin giấy xác nhận thông tin cá nhân, mất thêm vài ngày. Tuần thứ hai, hai mẹ con và một người anh ở gần tới phòng công chứng. Người anh không phải ký, nhưng bà muốn có mặt một người con khác để cả nhà cùng biết. Hợp đồng ký trong buổi sáng, bà điểm chỉ vì mắt kém.
Ngay chiều hôm đó, chị Hạnh nộp hồ sơ ở bộ phận một cửa: đơn đăng ký biến động, hợp đồng, sổ gốc, hai tờ khai đánh dấu thuộc diện miễn, bản sao giấy khai sinh của chị. Cán bộ hẹn ngày trả. Tới hẹn, chị nhận sổ đã chỉnh lý tên mình ở trang thay đổi, kiểm lại họ tên, diện tích, loại đất ngay tại quầy.
Điều đáng học ở hồ sơ này là chị Hạnh kiểm sổ trước khi hẹn công chứng. Lệch năm sinh nếu phát hiện ở phòng công chứng thì buổi ký phải dời lại, mà người già ra phố một chuyến không dễ. Và chị nộp hồ sơ ngay trong ngày ký, không để hợp đồng nằm chờ.
Câu hỏi thường gặp
Cha mẹ cho con đất có phải nộp thuế thu nhập cá nhân không?
Tặng cho giữa cha mẹ đẻ và con đẻ, cha mẹ nuôi và con nuôi, cha mẹ chồng với con dâu, cha mẹ vợ với con rể thuộc diện miễn thuế thu nhập cá nhân. Gia đình vẫn phải khai tờ khai và nộp giấy chứng minh quan hệ thì mới được ghi nhận miễn.
Không công chứng mà chỉ viết giấy tay cho con đất có được không?
Giấy tay không đủ để sang tên. Hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất phải công chứng hoặc chứng thực. Giấy tay chỉ có giá trị như bằng chứng ý chí trong gia đình, khi có tranh chấp rất yếu.
Ký công chứng xong mà chưa sang tên thì đất là của ai?
Theo Bộ luật Dân sự 2015, tặng cho bất động sản có hiệu lực từ thời điểm đăng ký. Chưa đăng ký biến động thì về pháp lý đất vẫn đứng tên cha mẹ, vì vậy nên nộp hồ sơ sớm sau khi ký.
Con đang ở xa có cần về để ký hợp đồng tặng cho không?
Người con là bên nhận cũng ký hợp đồng. Nếu không về được, con có thể làm văn bản uỷ quyền có công chứng tại nơi đang sống để người khác ký nhận thay và đi nộp hồ sơ sang tên.
Thủ tục tặng cho đất ở cho con mất bao lâu?
Phần công chứng thường xong trong một buổi nếu đủ giấy tờ. Phần đăng ký biến động tuỳ quy định hiện hành và hồ sơ có phải đo đạc hay bổ sung không; ngày trả kết quả ghi trên phiếu hẹn khi nộp ở bộ phận một cửa.
Tặng cho đất ở cho con thì nhà trên đất có phải ghi vào hợp đồng không?
Nên ghi. Nếu nhà đã được chứng nhận trên sổ thì bắt buộc ghi cả nhà. Nếu nhà chưa có trên sổ, hợp đồng nên mô tả hiện trạng để tránh sau này các con tranh luận nhà thuộc về ai.