Đất ở dính quy hoạch vẫn có thể tách thửa cho con, nhưng mỗi tỉnh xử lý phần dính khác nhau: có nơi cho tách bình thường và giữ ghi chú quy hoạch trên từng sổ mới, có nơi chỉ cho tách khi phần không dính đủ diện tích tối thiểu, có nơi tạm dừng tách thửa ở khu đã có kế hoạch thu hồi. Vì vậy việc đầu tiên là hỏi quyết định về tách thửa hiện hành của tỉnh và tình trạng quy hoạch của thửa.
Phần khó hơn thường không nằm ở thủ tục mà ở chuyện chia trong nhà: đứa nhận mặt tiền dính quy hoạch thì thiệt hay lợi, ai được tiền đền sau này. Bài này đưa ba cách chia, một ví dụ tính bằng số giả định, hồ sơ cần chuẩn bị và những lỗi khiến anh em mất hoà khí.
Tỉnh quyết điều kiện tách thửa, quy hoạch là lớp lọc thêm
Luật Đất đai 2024 giao cho tỉnh quy định diện tích tối thiểu và điều kiện tách thửa đất ở. Ngoài diện tích, thửa mới thường phải có lối đi, có kích thước mặt tiền và chiều sâu tối thiểu, và phải phù hợp quy hoạch. Chính câu "phù hợp quy hoạch" là chỗ đất dính quy hoạch bị xét kỹ.
Trong thực tế, cách hiểu chia thành ba nhóm. Nhóm thứ nhất cho tách cả thửa, phần dính quy hoạch vẫn nằm trong thửa mới và được ghi chú. Nhóm thứ hai chỉ tính phần không dính khi xét diện tích tối thiểu, nghĩa là thửa mới phải đủ diện tích sau khi trừ phần dính. Nhóm thứ ba không giải quyết tách thửa ở khu đã có kế hoạch sử dụng đất hằng năm hoặc đã có thông báo thu hồi.
Bạn không cần đoán mình thuộc nhóm nào. Trước khi thuê đo, nộp phiếu hỏi thông tin quy hoạch và hỏi luôn bộ phận một cửa: với thửa này, phương án chia như phác thảo có được giải quyết không. Một lần hỏi trước tiết kiệm tiền đo đạc và tránh việc cả nhà đã họp xong, đã chia miệng xong mới biết không tách được.
Cũng nên biết rằng quy định tách thửa của tỉnh được sửa khá thường xuyên. Bản quyết định mà người quen làm năm ngoái có thể đã được thay. Khi hỏi, đề nghị cán bộ cho biết số và ngày của quyết định đang áp dụng, ghi lại để đối chiếu nếu hồ sơ bị trả.
Ba cách chia khi thửa đất có phần dính quy hoạch
Giả sử thửa đất có mặt tiền dính quy hoạch mở đường, phần trong sạch. Có ba cách chia hay gặp:
| Cách chia | Ưu điểm | Nhược điểm | Hợp với |
|---|---|---|---|
| Chia dọc, mỗi con một dải từ mặt đường vào trong | Ai cũng có mặt tiền, phần dính chia đều | Dải đất hẹp, có thể không đủ mặt tiền tối thiểu | Thửa có mặt tiền rộng |
| Chia ngang, một con phần ngoài, một con phần trong | Thửa vuông vức hơn | Phần ngoài gánh hết phần dính; phần trong cần lối đi | Thửa sâu, mặt tiền hẹp |
| Cha mẹ giữ phần dính, chia phần sạch cho các con | Các con nhận đất sạch, cha mẹ nhận tiền đền sau này | Phần cha mẹ giữ có thể không đủ diện tích tách riêng | Cha mẹ còn khoẻ, muốn giữ khoản dưỡng già |
Không có cách nào đúng cho mọi nhà. Điều quan trọng là cả nhà cùng nhìn thấy con số phần dính của từng phần chia trước khi ký, để không ai thấy mình bị thiệt khi quy hoạch được thực hiện.
Một mẹo nhỏ là vẽ phương án chia lên giấy ô li, tô màu phần dính quy hoạch, rồi để từng người con tự đếm số mét vuông sạch của mình. Khi mọi người cùng thấy con số trên giấy, việc bù trừ bằng tiền hay bằng phần đất khác dễ thống nhất hơn nhiều so với tranh luận miệng.
Ví dụ nhà ông Hai: chia 360 mét vuông cho hai con
Số liệu dưới đây là giả định để minh hoạ. Ông Hai có thửa đất 360 mét vuông, mặt tiền 15 mét, sâu 24 mét. Quy hoạch mở đường lấy vào 4 mét mặt tiền, tức 60 mét vuông. Giả định tỉnh quy định thửa đất ở tách mới tối thiểu 50 mét vuông, mặt tiền tối thiểu 4 mét, và chỉ tính phần không dính khi xét diện tích.
Nếu chia dọc, mỗi con 7,5 mét mặt tiền, mỗi phần 180 mét vuông, trong đó 30 mét vuông dính, còn 150 mét vuông sạch. Hai phần đều thoả điều kiện, hai con gánh phần dính bằng nhau, khi đền bù mỗi người nhận phần mình. Cách này công bằng nhất về giấy tờ.
Nếu chia ngang, con cả nhận 15 mét mặt tiền sâu 10 mét, tức 150 mét vuông nhưng 60 mét vuông dính, chỉ còn 90 mét vuông sạch; con út nhận 210 mét vuông phía trong, sạch hoàn toàn nhưng phải chừa lối đi qua phần của anh. Nhìn diện tích thì con út được nhiều hơn, nhưng mặt tiền thuộc con cả. Nếu chọn cách này, nhà ông Hai nên bàn thẳng: tiền đền phần 60 mét vuông sau này con cả nhận cả, coi như bù cho việc mất đất mặt tiền và cho lối đi.
Ghi những thoả thuận ấy thành văn bản, ký đủ các thành viên, công chứng nếu được, rồi mới nộp hồ sơ tách thửa và tặng cho.
Hồ sơ tách thửa và tặng cho thường gồm gì
Tách thửa để tặng cho con thường đi hai bước: tách thửa rồi tặng cho từng thửa mới, hoặc làm cùng một lượt nếu địa phương cho phép. Hồ sơ hay gặp gồm:
- Đơn đề nghị tách thửa theo mẫu hiện hành.
- Bản gốc giấy chứng nhận của thửa đất đang có.
- Bản vẽ tách thửa do đơn vị đo đạc có chức năng lập, thể hiện rõ phần dính quy hoạch trên từng thửa mới.
- Văn bản thông tin quy hoạch của thửa đất, nếu đã xin.
- Hợp đồng tặng cho từng phần đã công chứng hoặc chứng thực, hoặc văn bản thoả thuận phân chia trong gia đình.
- Căn cước của cha mẹ và các con nhận đất; giấy tờ chứng minh quan hệ cha mẹ con để được miễn thuế, lệ phí.
- Tờ khai thuế thu nhập cá nhân, lệ phí trước bạ, kể cả khi thuộc diện miễn.
Nơi nộp hiện hành nên hỏi ở bộ phận một cửa của xã, phường hoặc văn phòng đăng ký đất đai, vì sau sắp xếp chính quyền hai cấp một số tỉnh đã thay đổi đầu mối tiếp nhận.
Câu nên hỏi cán bộ trước khi thuê đo
Phương án chia có được tách không? Mang theo phác thảo bằng tay có kích thước, hỏi cụ thể từng thửa mới có đạt diện tích, mặt tiền, chiều sâu tối thiểu không, có tính phần dính quy hoạch không.
Lối đi chung rộng bao nhiêu? Nếu chia ngang, phần trong cần lối đi. Nhiều tỉnh quy định bề rộng tối thiểu của lối đi khi tách thửa đất ở, và phần lối đi có thể phải tách riêng làm đất giao thông.
Phần dính có ghi chú thế nào trên sổ mới? Hỏi để biết sổ của từng con sẽ thể hiện phần dính ra sao, tránh sau này người con nhận phần ngoài bất ngờ khi đọc sổ.
Có đang tạm dừng tách thửa ở khu này không? Một số nơi tạm dừng giải quyết ở khu đã có kế hoạch thu hồi. Biết sớm để nhà mình chọn cách đứng chung sổ và lập thoả thuận thay vì tách.
Thuế, phí bao nhiêu và được miễn khoản nào? Tặng cho giữa cha mẹ và con thường được miễn thuế thu nhập cá nhân và lệ phí trước bạ, nhưng phí đo đạc, phí thẩm định hồ sơ vẫn phải nộp theo mức của tỉnh.
Sau khi tách: sổ mới, làm nhà và tiền bồi thường đi theo ai
Khi hồ sơ xong, mỗi con nhận một giấy chứng nhận riêng cho thửa của mình. Mở ngay trang sơ đồ và trang ghi chú, kiểm tra ba điều: diện tích có khớp bản vẽ tách thửa không, phần dính quy hoạch có được thể hiện trên thửa của mình không, và loại đất ghi bao nhiêu mét vuông đất ở, bao nhiêu đất vườn. Ở nông thôn, thửa gốc thường có cả đất ở lẫn đất trồng cây, và khi chia, phần đất ở được phân bổ cho từng thửa mới theo phương án gia đình đề nghị. Nếu một con nhận toàn đất vườn, muốn làm nhà sẽ phải xin chuyển mục đích.
Người con nào muốn làm nhà trên phần mình thì xin phép xây dựng như một chủ đất độc lập, lùi đúng chỉ giới nếu thửa giáp đường. Phần đất dính quy hoạch trong thửa của ai thì người ấy chịu hạn chế xây dựng ở phần ấy.
Khi nhà nước thu hồi, tiền bồi thường trả cho người đứng tên thửa có phần bị thu hồi. Thoả thuận nội bộ trong gia đình, chẳng hạn con cả nhận tiền đền nhưng chia lại một phần cho em, chỉ có giá trị giữa các thành viên. Vì vậy nếu có thoả thuận kiểu này, viết ra giấy, ghi rõ tỷ lệ và thời điểm chia, đủ chữ ký, để sau mười năm không ai phải dựa vào trí nhớ.
Lỗi hay gặp khi tách đất dính quy hoạch cho con
Mấy lỗi sau đã làm nhiều gia đình phải làm lại hồ sơ hoặc mất hoà khí:
| Lỗi | Hậu quả | Cách tránh |
|---|---|---|
| Chia miệng trước, hỏi điều kiện sau | Phương án không tách được, phải họp lại | Hỏi xã trước khi họp gia đình chốt |
| Không nói rõ phần dính thuộc ai | Khi đền bù, anh em tranh nhau tiền | Ghi thoả thuận về tiền bồi thường thành văn bản |
| Bản vẽ tách thửa không thể hiện phần dính | Hồ sơ bị trả, phải đo lại | Dặn đơn vị đo thể hiện chỉ giới, ranh quy hoạch |
| Quên lối đi cho phần đất bên trong | Thửa trong bị coi là không có lối đi, không tách được | Chừa lối đi đủ rộng ngay trong phương án |
| Để một con đứng tên cả thửa cho nhanh | Các con khác không có căn cứ pháp lý | Tách thửa hoặc đứng chung sổ có thoả thuận |
Nếu trong nhà đã có bất đồng, nhờ trưởng thôn hoặc tổ hoà giải ở cơ sở ngồi cùng. Khi hoà giải không thành, có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn về quyền của từng người trước khi tính đến toà án.
Câu hỏi thường gặp
Đất dính quy hoạch toàn bộ thì có tách thửa cho con được không?
Nhiều nơi không giải quyết tách thửa khi toàn bộ thửa đã dính quy hoạch đổi mục đích, nhất là khi đã vào kế hoạch thu hồi. Khi đó cha mẹ có thể tặng cho con theo tỷ lệ để đứng chung sổ, kèm văn bản thoả thuận về phần của từng người.
Phần dính quy hoạch có được tính vào diện tích tách thửa tối thiểu không?
Tuỳ quy định của tỉnh. Có nơi tính cả thửa, có nơi chỉ tính phần không dính. Hỏi bộ phận một cửa hoặc văn phòng đăng ký đất đai về quyết định hiện hành trước khi vẽ phương án chia.
Tách đất cho con có phải nộp thuế không?
Tặng cho giữa cha mẹ và con đẻ, con nuôi hợp pháp thường được miễn thuế thu nhập cá nhân và lệ phí trước bạ. Vẫn phải nộp phí đo đạc, phí thẩm định hồ sơ và làm tờ khai để được xác nhận miễn.
Con nhận phần đất dính quy hoạch thì có thiệt không?
Khi thu hồi, người đứng tên phần dính được bồi thường theo loại đất ghi trên sổ, nên không hẳn là thiệt. Nhưng phần đất làm nhà còn lại ít hơn, vì vậy cả nhà nên bàn để bù trừ cho công bằng.
Có thể tách thửa trước rồi chờ vài năm mới tặng cho con không?
Có thể, nếu tỉnh cho tách thửa không gắn với chuyển quyền ngay. Tuy vậy, quy định tách thửa và quy hoạch có thể thay đổi, nên nhiều gia đình làm tách và tặng cho trong cùng một đợt cho chắc.