Khi nhận chuyển nhượng hoặc tặng cho đất ở có nhà, lệ phí trước bạ tính trên cả phần đất và phần nhà nếu nhà được ghi nhận trên giấy chứng nhận; nhà chưa được chứng nhận quyền sở hữu thì chỉ tính phần đất. Mức lệ phí theo quy định đang áp dụng là 0,5% giá tính lệ phí. Phần nhà cũ được tính theo giá xây mới của tỉnh nhân tỷ lệ chất lượng còn lại, nên nhà càng cũ thì phần này càng nhỏ.
Phần lớn nhà ở nông thôn là nhà cấp bốn đã ở vài chục năm, phần lệ phí của nhà thường chỉ vài trăm nghìn đến vài triệu đồng; khoản đáng kể vẫn là phần đất. Dưới đây là cách tính từng phần, ví dụ với số giả định, chuyện nhà chưa ghi trên sổ và những trường hợp được miễn theo quy định về lệ phí trước bạ hiện hành.
Phần đất và phần nhà được tính từ đâu
Lệ phí trước bạ nhà đất bằng giá tính lệ phí nhân 0,5%. Giá tính lệ phí của từng phần lấy như sau:
| Phần | Giá tính lệ phí | Ghi chú |
|---|---|---|
| Đất | Diện tích nhân giá trong bảng giá đất của tỉnh | Nếu giá trong hợp đồng cao hơn thì thường tính theo giá hợp đồng |
| Nhà | Diện tích sàn nhân giá một mét vuông xây dựng mới do tỉnh ban hành, nhân tỷ lệ chất lượng còn lại | Tỷ lệ còn lại do tỉnh quy định theo năm sử dụng và cấp nhà |
| Nhà mua kèm đất theo giá thoả thuận | Giá trên hợp đồng nếu cao hơn giá tỉnh | Hợp đồng thường ghi giá chung cho cả nhà và đất |
| Công trình phụ: chuồng trại, nhà kho | Thường không tính nếu không chứng nhận | Hỏi nếu sổ có ghi công trình |
Tỷ lệ chất lượng còn lại là chỗ hay bị bỏ qua. Một căn nhà cấp bốn đã dùng hai mươi lăm năm có thể chỉ còn tỷ lệ thấp theo bảng của tỉnh, trong khi người khai lại để nguyên giá xây mới. Hỏi cơ quan thuế bảng tỷ lệ của tỉnh và đối chiếu năm xây ghi trên sổ hoặc giấy phép xây cũ.
Ví dụ giả định: chị Hoa mua thửa 150 m² có nhà cấp bốn 25 năm tuổi
Mọi con số là giả định. Thửa 150 m² đất ở, giá bảng giá 1.500.000 đồng/m². Nhà cấp bốn 70 m² sàn, giá xây mới tỉnh ban hành giả định 3.000.000 đồng/m², tỷ lệ chất lượng còn lại giả định 30%. Hợp đồng ghi giá thấp hơn tổng giá tỉnh nên tính theo giá tỉnh.
| Phần | Phép tính | Kết quả |
|---|---|---|
| Giá tính lệ phí phần đất | 150 m² nhân 1,5 triệu | 225 triệu đồng |
| Giá tính lệ phí phần nhà | 70 m² nhân 3 triệu nhân 30% | 63 triệu đồng |
| Lệ phí phần đất 0,5% | 225 triệu nhân 0,5% | 1.125.000 đồng |
| Lệ phí phần nhà 0,5% | 63 triệu nhân 0,5% | 315.000 đồng |
| Tổng lệ phí trước bạ | 1.440.000 đồng |
Nếu quên áp tỷ lệ chất lượng còn lại, phần nhà sẽ bị tính 210 triệu thay vì 63 triệu, lệ phí phần nhà tăng lên hơn ba lần. Thông báo lệ phí do cơ quan thuế tính, nhưng bạn tự tính trước để biết thông báo có hợp lý không. Khoản lớn nhất trong giao dịch thường là thuế thu nhập 2% của bên bán, không phải lệ phí trước bạ.
Nhà chưa ghi trên sổ: lợi và hại khi đăng ký luôn
Rất nhiều thửa ở làng chỉ có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, căn nhà trên đó chưa từng đăng ký quyền sở hữu. Khi sang tên, nếu chỉ đăng ký biến động phần đất thì lệ phí chỉ tính phần đất, nhà coi như tài sản chưa được chứng nhận. Người mua thấy đỡ được vài trăm nghìn, nhưng về lâu dài lại bất lợi.
Nhà không có trên sổ thì khi thế chấp vay vốn, ngân hàng thường chỉ định giá đất; khi bán lại, người mua sau khó kiểm hiện trạng; khi nhà nằm trong diện thu hồi, việc chứng minh tài sản trên đất cũng phức tạp hơn. Vì thế nếu nhà đủ điều kiện về xây dựng, nên đề nghị chứng nhận luôn trong cùng hồ sơ hoặc sau đó. Hỏi văn phòng đăng ký đất đai nhà đã đủ điều kiện chưa, cần giấy phép xây dựng cũ hay xác nhận gì.
Ngược lại, nhà tự xây trên đất ở của chính mình rồi đề nghị ghi vào sổ thì theo quy định về lệ phí trước bạ hiện hành, nhà ở của hộ gia đình, cá nhân tự tạo lập theo hình thức phát triển nhà ở riêng lẻ thuộc diện được miễn. Nghĩa là bạn chỉ tốn phí đo vẽ, lệ phí cấp giấy, không tốn lệ phí trước bạ cho căn nhà mình tự xây. Kiểm lại với cơ quan thuế nếu căn nhà xây trên đất mới nhận chuyển nhượng.
Nhà cũ sắp phá để xây mới: có nên đăng ký phần nhà không
Nhiều người mua thửa đất ở có căn nhà cấp bốn đã xuống cấp với ý định phá đi xây lại trong một hai năm. Lúc sang tên, câu hỏi đặt ra là có nên đề nghị chứng nhận căn nhà cũ không. Nếu căn nhà chưa có trên sổ, đăng ký thêm chỉ tốn lệ phí phần nhà và chi phí đo vẽ, nhưng sắp phá thì việc đó gần như vô ích: xây xong căn mới bạn lại phải làm thủ tục ghi nhận lần nữa.
Trường hợp căn nhà cũ đã có trên sổ của người bán thì sang tên tự nhiên kèm cả nhà, lệ phí tính theo tỷ lệ chất lượng còn lại. Khi phá dỡ và xây mới, bạn đăng ký biến động tài sản trên đất; căn nhà mới tự xây thuộc diện miễn lệ phí trước bạ theo quy định hiện hành. Vì vậy chi phí phần nhà cũ chỉ phát sinh một lần lúc mua, thường nhỏ.
Điều quan trọng hơn lệ phí là kiểm nhà cũ có xây lấn sang đất hàng xóm, lấn hành lang đường hay phần đất vườn chưa chuyển hay không. Khi đăng ký, cán bộ đo vẽ sẽ phát hiện, và phần xây trên đất không phải đất ở có thể không được ghi nhận. Mua đất có nhà cũ thì nhờ người đo đối chiếu trước khi đặt cọc, đừng đợi đến lúc nộp hồ sơ.
Khi nào được miễn lệ phí trước bạ nhà đất
Theo quy định hiện hành về lệ phí trước bạ, một số trường hợp gặp nhiều ở gia đình được miễn. Danh sách dưới đây là các trường hợp phổ biến, không phải toàn bộ:
- Nhận tặng cho, thừa kế giữa người thân: vợ với chồng, cha mẹ đẻ với con đẻ, cha mẹ nuôi với con nuôi, cha mẹ chồng với con dâu, cha mẹ vợ với con rể, ông bà nội ngoại với cháu nội ngoại, anh chị em ruột.
- Nhà tự xây theo hình thức nhà ở riêng lẻ khi đăng ký quyền sở hữu lần đầu.
- Cấp đổi, cấp lại giấy chứng nhận do sổ cũ hỏng, mất, đo đạc lại mà không đổi chủ.
- Chia tách, hợp thửa không đổi người đứng tên, hoặc đổi tên vì góp vào tài sản chung vợ chồng.
- Hộ nghèo, người có công và một số diện chính sách theo quy định riêng.
Muốn được miễn phải có giấy tờ chứng minh: giấy khai sinh, giấy đăng ký kết hôn, xác nhận quan hệ do cơ quan có thẩm quyền cấp. Nhiều hồ sơ tặng cho giữa ông bà và cháu bị treo vì thiếu một giấy khai sinh của đời giữa để nối quan hệ. Chuẩn bị trước đủ giấy của hai đời.
Thứ tự nộp lệ phí trước bạ khi sang tên
Lệ phí trước bạ đi cùng hồ sơ đăng ký biến động. Trình tự thường gặp:
- Ký hợp đồng mua bán hoặc tặng cho tại văn phòng công chứng hoặc chứng thực tại xã theo quy định hiện hành.
- Nộp hồ sơ đăng ký biến động tại bộ phận một cửa hoặc văn phòng đăng ký đất đai, kèm tờ khai lệ phí trước bạ và tờ khai thuế thu nhập của bên bán.
- Văn phòng đăng ký đất đai chuyển thông tin sang cơ quan thuế, cơ quan thuế ra thông báo lệ phí và thuế.
- Nộp tiền đúng hạn trên thông báo qua ngân hàng, kho bạc hoặc cổng dịch vụ công, giữ chứng từ.
- Nhận giấy chứng nhận đã sang tên hoặc trang bổ sung ghi biến động.
Kiểm tờ khai trước khi nộp: diện tích nhà, năm xây, cấp nhà ghi đúng như sổ hoặc thực tế. Ghi nhầm cấp nhà, ví dụ ghi nhà hai tầng trong khi chỉ có một tầng và gác xép, làm phần nhà bị tính cao hơn. Nếu có diện miễn, đánh dấu và đính kèm giấy chứng minh ngay trong lần nộp đầu.
Câu nên hỏi trước khi nộp hồ sơ
Năm câu này hỏi ở bộ phận một cửa giúp tránh phải nộp bổ sung:
- Căn nhà trên thửa đã được chứng nhận quyền sở hữu chưa, nếu chưa thì có nên đăng ký luôn không?
- Giá xây mới một mét vuông của cấp nhà này theo quyết định của tỉnh năm nay là bao nhiêu?
- Tỷ lệ chất lượng còn lại áp cho nhà đã dùng chừng ấy năm là bao nhiêu phần trăm?
- Gia đình thuộc diện miễn thì cần những giấy tờ nào chứng minh quan hệ?
- Hợp đồng ghi giá chung cho nhà và đất thì cơ quan thuế tách giá từng phần thế nào?
- Nhà có gác xép, mái che, công trình phụ thì phần nào được tính vào diện tích sàn khi tính lệ phí?
- Nếu sau khi nộp mới phát hiện thuộc diện miễn, có đề nghị hoàn lại khoản đã nộp được không và cần giấy tờ gì?
Nếu gia đình đang tranh chấp về căn nhà trên đất, ví dụ con cái không đồng ý cha mẹ bán nhà cũ, nên giải quyết trước khi ký, có thể qua hoà giải ở thôn hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn. Lệ phí trước bạ đã nộp không được trả lại chỉ vì giao dịch sau đó bị huỷ do tranh chấp trong nhà.
Ghi câu trả lời kèm ngày hỏi vào cùng tập hồ sơ mua bán. Khi thông báo lệ phí về, bạn có sẵn con số tỉnh áp dụng để so, và có căn cứ để đề nghị tính lại nếu cấp nhà hay năm xây bị ghi khác thực tế.
Câu hỏi thường gặp
Mức lệ phí trước bạ nhà đất là bao nhiêu?
Theo quy định đang áp dụng, lệ phí trước bạ nhà đất là 0,5% giá tính lệ phí. Giá đất lấy theo bảng giá đất của tỉnh hoặc giá hợp đồng nếu cao hơn; giá nhà lấy theo giá xây mới của tỉnh nhân tỷ lệ chất lượng còn lại.
Nhà cũ không ghi trên sổ có phải nộp lệ phí trước bạ phần nhà không?
Nếu chỉ đăng ký biến động quyền sử dụng đất thì thường chỉ tính phần đất. Khi nào đề nghị chứng nhận quyền sở hữu nhà thì mới phát sinh phần nhà, trừ trường hợp nhà tự xây được miễn.
Tỷ lệ chất lượng còn lại của nhà lấy ở đâu?
Do tỉnh quy định theo cấp nhà và thời gian đã sử dụng, thường nằm trong quyết định về giá tính lệ phí trước bạ nhà. Hỏi cơ quan thuế hoặc tra quyết định của tỉnh, đối chiếu với năm xây ghi trên sổ.
Ông bà cho cháu nhà đất có phải nộp lệ phí trước bạ không?
Tặng cho giữa ông bà nội, ngoại với cháu nội, ngoại thuộc diện được miễn lệ phí trước bạ. Cần giấy tờ chứng minh quan hệ của hai đời, thường là giấy khai sinh của cha hoặc mẹ và của cháu.
Ai nộp lệ phí trước bạ khi mua đất?
Người đứng tên đăng ký, tức bên mua hoặc bên nhận tặng cho, là người nộp lệ phí trước bạ. Các bên có thể thoả thuận khác về tiền, nhưng tờ khai và thông báo vẫn mang tên người nhận.
Nhà tự xây rồi xin ghi vào sổ có mất lệ phí trước bạ không?
Theo quy định hiện hành, nhà ở riêng lẻ do hộ gia đình, cá nhân tự xây thuộc diện miễn lệ phí trước bạ khi đăng ký lần đầu. Bạn vẫn có thể tốn phí đo vẽ và lệ phí cấp giấy chứng nhận.