Giấy cho con mượn đất làm nhà là thoả thuận bằng văn bản giữa cha mẹ và con: cha mẹ vẫn đứng tên đất, con được làm nhà và ở trên một phần đất, kèm các điều về thời hạn, ai sở hữu căn nhà, và nếu sau này đất chia khác đi thì căn nhà được tính thế nào. Giấy này không làm con thành chủ đất; nó chỉ giữ cho lời hứa trong nhà khỏi bị quên hoặc hiểu khác nhau.
Nhiều nhà chọn cách này vì thửa đất chưa đủ diện tích tách, phần đất định cho con chưa chuyển sang đất ở, hoặc cha mẹ muốn giữ tên cho tới cuối đời. Bài đưa ra một mẫu thoả thuận tự viết với tên giả định, các điều khoản nên có và những chỗ giấy này không che được. Khi có tranh chấp, giấy cho mượn được xét theo Bộ luật Dân sự 2015; muốn chắc chắn hơn thì nên công chứng thoả thuận.
Cho mượn, cho ở nhờ hay tặng cho: khác nhau ở đâu
Ba cách nghe giống nhau trong lời nói ở nhà nhưng hệ quả pháp lý khác hẳn. So sánh để chọn đúng cách:
| Cho mượn đất làm nhà | Cho ở nhờ trong nhà cha mẹ | Tặng cho có sang tên | |
|---|---|---|---|
| Ai đứng tên đất | Cha mẹ | Cha mẹ | Con |
| Con có xây nhà riêng | Có, theo thoả thuận | Không, ở chung nhà sẵn có | Có |
| Con thế chấp vay vốn bằng đất | Không | Không | Được |
| Cha mẹ lấy lại được không | Theo điều khoản thời hạn và đền bù | Dễ, chỉ cần báo trước hợp lý | Rất khó, trừ tặng cho có điều kiện |
| Khi cha mẹ mất | Đất là di sản, các con khác có phần | Như bên trái | Đất là của con, không là di sản |
| Giấy tờ cần | Thoả thuận viết, nên công chứng | Có thể chỉ thoả thuận miệng | Hợp đồng công chứng và sang tên |
Điểm mấu chốt nằm ở dòng "khi cha mẹ mất". Đất cho mượn vẫn là tài sản của cha mẹ, nên lúc chia thừa kế, căn nhà của người con có thể nằm trên phần đất được chia cho anh chị em khác. Giấy cho mượn tốt là giấy đã nghĩ trước tới tình huống này.
Sáu điều khoản nên có trong giấy cho mượn đất
Mô tả đúng phần đất. Ghi số thửa, tờ bản đồ, và vẽ tay sơ đồ phần đất cho mượn: cạnh giáp đường dài bao nhiêu mét, giáp nhà ai. Đừng ghi chung chung "phần đất phía sau".
Mục đích. Ghi rõ "để làm nhà ở cho gia đình người con". Nếu con định mở quán, cho thuê, nên ghi luôn vì đó là mục đích khác.
Thời hạn. Có thể ghi "cho tới khi cha mẹ làm thủ tục tặng cho phần đất này cho con" hoặc ghi số năm. Không ghi thời hạn thì theo luật, bên cho mượn có thể đòi lại bất cứ lúc nào sau khi bên mượn đã đạt mục đích, rất dễ cãi nhau.
Quyền sở hữu căn nhà. Ghi "căn nhà do người con bỏ tiền xây, thuộc sở hữu của người con". Thực tế nhà này khó được chứng nhận trên sổ khi đất chưa sang tên, nhưng câu này là bằng chứng ai bỏ tiền.
Cách xử lý khi đất phải chia khác. Ví dụ: "Khi cha mẹ tặng cho hoặc để thừa kế, phần đất có nhà của người con được ưu tiên chia cho người con; nếu không, người nhận đất phải hoàn trả giá trị căn nhà theo giá thẩm định lúc đó".
Chữ ký của anh chị em. Không bắt buộc, nhưng rất nên có. Anh chị em ký "đã biết và đồng ý" thì sau này khó nói là không biết em mình làm nhà ở đó.
Mẫu giấy cho mượn đất làm nhà (tham khảo, tự điều chỉnh)
CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM – Độc lập, Tự do, Hạnh phúc
GIẤY THOẢ THUẬN CHO MƯỢN ĐẤT LÀM NHÀ Ở
Hôm nay, ngày … tháng … năm …, tại nhà ông Trần Văn Tư, thôn Đông, xã …, các bên gồm:
Bên cho mượn: ông Trần Văn Tư, sinh năm …, căn cước số …; bà Lê Thị Mận, sinh năm …, căn cước số … (là vợ chồng, cùng đứng tên giấy chứng nhận số …, thửa số …, tờ bản đồ số …, diện tích … mét vuông).
Bên mượn: anh Trần Văn Hùng (con trai) và chị Nguyễn Thị Lan (con dâu).
Điều 1. Bên cho mượn đồng ý cho bên mượn sử dụng phần đất phía đông của thửa đất nói trên, mặt giáp ngõ dài khoảng 6 mét, sâu khoảng 18 mét, theo sơ đồ vẽ tay kèm theo, để làm nhà ở cho gia đình bên mượn.
Điều 2. Thời hạn mượn kéo dài cho tới khi bên cho mượn làm thủ tục tặng cho phần đất này cho anh Hùng, hoặc cho tới khi các bên có thoả thuận khác bằng văn bản.
Điều 3. Căn nhà do bên mượn tự bỏ chi phí xây dựng và thuộc về bên mượn. Bên mượn tự xin phép xây dựng nếu thuộc diện phải xin phép.
Điều 4. Nếu phần đất trên sau này được chia cho người khác, người nhận đất có trách nhiệm hoàn trả cho bên mượn giá trị căn nhà theo giá do đơn vị thẩm định xác định tại thời điểm đó.
Điều 5. Các con của ông Tư và bà Mận ký dưới đây xác nhận đã biết và đồng ý với nội dung thoả thuận.
Bên cho mượn ký, bên mượn ký, các con ký và ghi rõ họ tên.
Mẫu chỉ để tham khảo cách sắp ý. Đất ở đâu, thoả thuận thế nào, gia đình tự điều chỉnh và nên mang tới tổ chức công chứng để soạn đúng hình thức hiện hành. Phần sơ đồ vẽ tay nên ghi số đo bằng mét và chữ ký của cả hai bên ngay trên sơ đồ.
Những chỗ giấy cho mượn không che được
Giấy cho mượn đất giữ được hoà khí trong nhà, nhưng nó không thay được giấy chứng nhận. Biết trước giới hạn để không kỳ vọng sai:
- Không vay ngân hàng được. Con không thể đem căn nhà trên đất mượn đi thế chấp, vì đất không đứng tên con.
- Không được chứng nhận nhà vào sổ của con. Căn nhà có thể được ghi vào sổ của cha mẹ khi làm thủ tục cập nhật tài sản, nhưng như vậy nhà lại đứng tên cha mẹ.
- Phép xây dựng vẫn phải xin. Ở khu vực phải có giấy phép, người con xin phép trên đất của cha mẹ cần văn bản đồng ý của người đứng tên đất. Nếu phần đất là đất vườn chưa chuyển sang đất ở thì không được xây nhà, giấy cho mượn không thay đổi điều đó.
- Không chặn được việc cha mẹ bán đất. Nếu cha mẹ vẫn ký bán cả thửa, người mua có thể đòi lại phần đất; con chỉ còn cách đòi bồi hoàn theo thoả thuận.
- Không bảo vệ khi một bên đổi ý mà không có chứng cứ. Thoả thuận chỉ ký tay, không có người làm chứng, khi ra toà dễ bị chối chữ ký.
Vì vậy cho mượn đất nên được coi là bước tạm. Khi điều kiện cho phép, ví dụ thửa đất đã đủ diện tích tách hoặc phần đất đã được chuyển sang đất ở, nên làm tặng cho chính thức để con đứng tên.
Từ giấy cho mượn tới sang tên: lộ trình nên đi
Nếu mục tiêu cuối cùng là con đứng tên đất, đây là thứ tự hợp lý mà nhiều gia đình đi theo:
- Ký thoả thuận cho mượn ngay từ khi con bắt đầu làm nhà, có anh chị em ký xác nhận.
- Hỏi cán bộ địa chính xã: phần đất cho con có đủ diện tích và cạnh tối thiểu để tách thửa theo quyết định của tỉnh không; phần đó là đất ở hay đất vườn.
- Nếu là đất vườn, làm hồ sơ chuyển mục đích sang đất ở cho phần đó, tính trước tiền sử dụng đất phải nộp.
- Đo đạc, tách thửa phần đất có nhà của con.
- Ký hợp đồng tặng cho phần đất đã tách, đăng ký biến động sang tên con.
- Khi đã đứng tên, con làm thủ tục ghi nhận căn nhà lên giấy chứng nhận, và hai bên ký văn bản chấm dứt thoả thuận cho mượn.
Gia đình chị Lan trong mẫu trên mất khoảng hai năm để đi hết các bước, chủ yếu chờ đủ tiền nộp phần chuyển mục đích. Trong suốt hai năm đó, giấy cho mượn là thứ giữ cho anh em trong nhà không ai thắc mắc.
Khi nào nên đi công chứng thoả thuận cho mượn
Thoả thuận cho mượn đất không bắt buộc công chứng như hợp đồng tặng cho. Nhưng có ba trường hợp nên công chứng để sau này đỡ tranh cãi. Thứ nhất là khi căn nhà con định xây có giá trị lớn, ví dụ nhà hai tầng, tiền xây gần bằng giá đất. Thứ hai là khi trong nhà đã có anh chị em không đồng tình, hoặc có người ở xa không ký được trực tiếp. Thứ ba là khi cha mẹ đã cao tuổi, sức khoẻ yếu, ý chí cần được ghi lại lúc còn minh mẫn.
Công chứng viên sẽ kiểm tra năng lực của người ký và ghi lại đúng ý các bên, tránh những câu mơ hồ kiểu "cho ở lâu dài". Phí công chứng thoả thuận thường không lớn so với tiền xây nhà.
Nếu không công chứng, ít nhất nên có hai người làm chứng không phải người trong nhà, ví dụ trưởng thôn hoặc một người hàng xóm lớn tuổi, ký và ghi rõ họ tên. Mỗi bên giữ một bản, một bản gửi người con cả. Khi có bất đồng về đất trong gia đình, bước đầu là hoà giải ở cơ sở; nếu đã căng thẳng, có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi quyết định đi tiếp.
Câu nên hỏi cán bộ địa chính trước khi cho con làm nhà
Trước khi viết giấy cho mượn và đổ móng, dành một buổi ra xã hỏi. Mang theo sổ đất và sơ đồ vẽ tay phần đất định cho con. Các câu nên hỏi:
- "Phần đất phía này trên sổ là đất ở hay đất trồng cây lâu năm?" Câu trả lời quyết định con có được xây nhà ngay hay phải chuyển mục đích trước.
- "Theo quyết định của tỉnh, thửa này tách ra một phần như sơ đồ thì có đủ diện tích và chiều rộng mặt tiền tối thiểu không?" Nếu không đủ, cho mượn có thể là cách lâu dài, cần viết giấy kỹ hơn.
- "Khu này có nằm trong quy hoạch mở đường, hành lang kênh mương hay đường điện không?" Có thì phải hỏi tiếp được xây kiên cố hay chỉ được xây tạm.
- "Xây nhà ở đây có phải xin giấy phép không, nếu phải thì nộp ở đâu và cần giấy gì của người đứng tên đất?"
- "Sau này cập nhật căn nhà vào sổ thì làm thế nào, có phải đo vẽ lại không?"
Ghi câu trả lời vào một cuốn sổ tay, kèm ngày hỏi và tên bộ phận đã trả lời. Quy định ở mỗi tỉnh khác nhau và thay đổi theo thời gian, nên những gì hàng xóm làm năm năm trước chưa chắc còn đúng. Nếu cán bộ trả lời rằng phần đất là đất vườn, đừng vội xây rồi tính sau: xây nhà trên đất chưa chuyển sang đất ở có thể bị xử phạt và buộc khôi phục, công sức của con mất trắng.
Câu hỏi thường gặp
Con xây nhà trên đất cha mẹ chưa sang tên có bị coi là xây trái phép không?
Không phải cứ chưa sang tên là trái phép. Nếu phần đất là đất ở, có văn bản đồng ý của cha mẹ và có giấy phép khi thuộc diện phải xin, việc xây là hợp lệ. Xây trên đất vườn chưa chuyển sang đất ở mới là vi phạm.
Giấy cho mượn đất viết tay có giá trị không?
Có giá trị là chứng cứ về thoả thuận giữa các bên, nhất là khi có chữ ký người làm chứng. Nó không thay được hợp đồng tặng cho và không dùng để sang tên. Công chứng thoả thuận sẽ giúp chứng cứ chắc hơn.
Cha mẹ mất mà chưa sang tên thì căn nhà của con trên đất mượn sẽ ra sao?
Đất trở thành di sản chia cho những người thừa kế. Căn nhà của người con được tính là tài sản riêng của người đó. Nếu giấy cho mượn có điều khoản ưu tiên chia phần đất có nhà, việc chia sẽ dễ thống nhất hơn nhiều.
Con dâu có nên ký vào giấy cho mượn đất không?
Nên. Nếu hai vợ chồng con cùng bỏ tiền xây nhà, con dâu ký với tư cách bên mượn giúp ghi nhận phần đóng góp của cả hai, tránh sau này tranh luận về căn nhà khi vợ chồng có chuyện.
Cho con mượn đất có phải nộp thuế gì không?
Cho mượn không lấy tiền thì không phát sinh thuế chuyển nhượng hay thuế thu nhập. Người đứng tên đất vẫn nộp thuế sử dụng đất phi nông nghiệp hằng năm như cũ; gia đình có thể tự thoả thuận ai đóng khoản này.