DienTho.comĐiền Thổ
Cho, tặng, chia đất ở trong gia đình

Cho con nuôi, con riêng đất ở: chứng minh quan hệ thế nào, có được miễn thuế không

Con nuôi có đăng ký, con nuôi không giấy tờ, con riêng của vợ hoặc chồng, con ngoài giá thú: ai được miễn thuế khi nhận đất ở, cần giấy gì và vì sao nên cho khi còn sống.

A Vietnamese stepfather teaches a teenage girl to trim a hedge along a garden fence beside their village home, three-quarter back view, soft late morning sun, fresh greens

Cha mẹ có thể tặng cho đất ở cho bất kỳ ai, kể cả con nuôi, con riêng của vợ hoặc chồng, con ngoài giá thú. Khác biệt nằm ở thuế: con nuôi có đăng ký hợp pháp được miễn như con đẻ; con riêng của vợ hoặc chồng không nằm trong diện miễn khi nhận từ cha dượng, mẹ kế; con ngoài giá thú được miễn khi quan hệ cha con, mẹ con đã được ghi nhận trên giấy tờ hộ tịch.

Câu hỏi về thuế chỉ là phần nổi. Phần chìm là: những người con này có được hưởng thừa kế nếu cha mẹ không cho khi còn sống hay không. Câu trả lời thường làm gia đình quyết định tặng cho sớm. Bài đi qua từng loại quan hệ, giấy tờ chứng minh, thuế, và lý do nên làm khi còn sống, theo Bộ luật Dân sự 2015, Luật Hôn nhân và gia đình 2014 và luật về thuế thu nhập cá nhân hiện hành.

Từng loại quan hệ: miễn thuế và giấy chứng minh

Bảng tóm theo nguyên tắc chung; chi tiết từng hồ sơ do cơ quan thuế nơi nộp xác định, nên hỏi trước:

Quan hệThuộc diện miễn thuế thu nhập và lệ phí trước bạGiấy chứng minh thường dùng
Cha mẹ nuôi với con nuôi đã đăng kýCóGiấy chứng nhận nuôi con nuôi hoặc trích lục đăng ký nuôi con nuôi
Cha mẹ nuôi với con nuôi thực tế, không đăng kýThường không, vì không có giấy tờ chứng minhKhông có giấy chứng nhận thì khó được chấp nhận
Cha dượng, mẹ kế với con riêng của vợ, của chồngKhông nằm trong danh sách miễnKhông áp dụng
Mẹ đẻ với con riêng của mình (con có từ cuộc hôn nhân trước)Có, là mẹ đẻ và con đẻGiấy khai sinh của con
Cha với con ngoài giá thú đã đăng ký nhận cha conCóGiấy khai sinh có tên cha, hoặc trích lục đăng ký nhận cha con
Cha với con ngoài giá thú chưa đăng ký nhậnKhông chứng minh được thì khôngCần làm thủ tục nhận cha con trước

Dòng thứ ba hay làm gia đình bất ngờ. Chồng sau của mẹ nuôi nấng đứa con riêng của vợ từ nhỏ, coi như con ruột, nhưng trên giấy tờ không có quan hệ nào giữa hai người. Muốn được hưởng miễn như con, đường chính thức là làm thủ tục nhận con nuôi, nếu còn đủ điều kiện theo Luật Nuôi con nuôi (người được nhận làm con nuôi thường phải dưới 16 tuổi; cha dượng, mẹ kế nhận con riêng của vợ, của chồng thì được tới dưới 18 tuổi). Người con đã trưởng thành thì không còn đường này.

Vì sao nên cho khi còn sống: chuyện thừa kế

Theo Bộ luật Dân sự 2015, khi một người mất không để lại di chúc, di sản chia theo pháp luật cho hàng thừa kế thứ nhất gồm vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết. Con nuôi đã đăng ký đứng ngang con đẻ. Con nuôi thực tế không đăng ký thì không đương nhiên có tên trong hàng này.

Con riêng với cha dượng, mẹ kế được thừa kế của nhau nếu có quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng nhau như cha con, mẹ con. Nghe thì có cửa, nhưng điều kiện này phải chứng minh, và thường chỉ được đặt ra khi đã có tranh chấp với những người thừa kế khác. Một đứa con riêng sống cùng cha dượng hai mươi năm vẫn có thể phải ra toà để chứng minh điều đó.

Con ngoài giá thú có quyền thừa kế như con trong giá thú, với điều kiện xác định được quan hệ cha con, mẹ con. Nếu chưa đăng ký nhận cha con khi cha còn sống, sau này phải xác định qua toà, có khi cần giám định gien.

Từ ba điều trên, nếu cha mẹ đã muốn để mảnh đất ở cho người con thuộc các trường hợp này, tặng cho khi còn sống (hoặc ít nhất lập di chúc rõ ràng) là cách chắc chắn nhất. Tặng cho đã đăng ký thì đất ra khỏi di sản, không còn là chuyện chia thừa kế.

Giấy tờ cần chuẩn bị theo từng trường hợp

Ngoài bộ hồ sơ tặng cho chung (hợp đồng công chứng, sổ gốc, đơn đăng ký biến động, tờ khai), mỗi trường hợp cần thêm:

  • Con nuôi đã đăng ký: giấy chứng nhận nuôi con nuôi. Mất bản gốc thì xin trích lục ở uỷ ban nhân dân cấp xã nơi đã đăng ký hoặc nơi lưu sổ hộ tịch.
  • Con riêng của mẹ, mẹ là người tặng: giấy khai sinh của con có tên mẹ. Nếu đất là tài sản chung của mẹ và cha dượng, cả hai cùng ký tặng cho; hỏi cơ quan thuế cách tính phần miễn và phần không miễn trước khi ký.
  • Con ngoài giá thú, cha là người tặng: giấy khai sinh có tên cha hoặc trích lục đăng ký nhận cha con. Chưa có thì làm thủ tục nhận cha con tại uỷ ban nhân dân cấp xã trước; người cha và người mẹ (hoặc người con nếu đã thành niên) cùng có mặt.
  • Con riêng của chồng, mẹ kế là người tặng: không có giấy chứng minh để miễn; chuẩn bị tiền thuế và lệ phí trước bạ theo thông báo của cơ quan thuế.
  • Người con đã đổi họ tên: quyết định thay đổi hộ tịch để nối tên cũ và tên mới.

Câu nên hỏi cán bộ thuế: "Đất là tài sản chung của mẹ đẻ và cha dượng, cả hai tặng cho con riêng của mẹ, thì phần nào được miễn, phần nào phải nộp, và tính trên giá trị nào?" Cách tính trong tình huống này có thể khác nhau giữa các nơi, hỏi trước để không bất ngờ khi nhận thông báo.

Ví dụ giả định: chị Mai và cha dượng

Chị Mai về ở với mẹ và cha dượng là ông Lực từ năm sáu tuổi. Ông Lực không có con riêng. Thửa đất ở hai trăm mét vuông (giả định) là của ông Lực được cha mẹ ông cho trước khi cưới mẹ chị Mai, tức tài sản riêng của ông. Ông muốn để lại cho chị Mai.

Nếu ông Lực mất không di chúc, hàng thừa kế thứ nhất của ông là vợ (mẹ chị Mai) và cha mẹ ông nếu còn sống. Chị Mai chỉ được hưởng nếu chứng minh được quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng như cha con. Ông còn mấy người em trai, hoàn toàn có thể lên tiếng khi chia đất ở quê.

Ông Lực chọn tặng cho chị Mai khi còn khoẻ. Vì là cha dượng với con riêng của vợ, việc tặng cho không thuộc diện miễn; chị Mai nộp thuế thu nhập cá nhân và lệ phí trước bạ theo thông báo của cơ quan thuế, tính trên giá đất do cơ quan có thẩm quyền xác định. Gia đình cân nhắc khoản tiền đó và thấy đáng, vì đổi lại chị Mai đứng tên ngay, không phải chờ, không có tranh chấp về sau.

Họ không tìm cách vòng vèo như ghi hợp đồng thành mua bán giá thấp để né thuế. Hợp đồng giả cách có thể bị tuyên vô hiệu, và ghi giá chuyển nhượng thấp hơn thực tế còn có thể bị truy thu, xử phạt.

Những điều nên tránh và nên làm thêm

Không làm giấy nhận con nuôi chỉ để được miễn thuế. Nuôi con nuôi là quan hệ nhân thân lâu dài, có điều kiện về tuổi và mục đích; làm chỉ để giảm thuế là trái mục đích của luật và có thể không được đăng ký.

Không ghi hợp đồng mua bán thay cho tặng cho. Hai loại hợp đồng có bản chất khác nhau. Ghi sai bản chất là giao dịch giả tạo.

Nói rõ với các con khác. Cha mẹ tặng cho con nuôi, con riêng thường khiến con đẻ thắc mắc. Một buổi họp gia đình có biên bản giúp giảm tranh chấp về sau, nhất là khi cha mẹ còn tài sản khác.

Cân nhắc lập di chúc cho phần tài sản còn lại. Tặng cho xử lý được mảnh đất ở; phần tài sản khác vẫn chia theo pháp luật nếu không có di chúc.

Khi có tranh chấp. Tranh chấp giữa con đẻ và con riêng, con nuôi về đất thường rất căng. Bắt đầu bằng hoà giải ở cơ sở; nếu không xong, có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi khởi kiện.

Khi quan hệ chưa có trên giấy tờ: làm trước những gì

Nhiều gia đình chỉ phát hiện thiếu giấy tờ quan hệ khi đã ngồi ở phòng công chứng. Thứ tự nên làm để hồ sơ tặng cho đi thẳng một lần:

  1. Lấy giấy khai sinh của người con ra đọc: ô tên cha, tên mẹ ghi gì, có để trống ô nào không, tên có khớp với tên trên sổ đất của người tặng không.
  2. Nếu ô tên cha để trống mà người tặng là cha đẻ, làm thủ tục đăng ký nhận cha con tại uỷ ban nhân dân cấp xã. Mang theo giấy tờ, chứng cứ chứng minh quan hệ theo hướng dẫn của cán bộ tư pháp hộ tịch.
  3. Nếu là con nuôi đã làm giấy từ lâu mà mất giấy, xin trích lục đăng ký nuôi con nuôi. Nếu chưa từng đăng ký và người con còn trong độ tuổi được nhận làm con nuôi, cân nhắc làm thủ tục nhận con nuôi đúng mục đích chăm sóc, không phải chỉ vì thửa đất.
  4. Nếu là cha dượng, mẹ kế với con riêng đã trưởng thành, chấp nhận rằng việc tặng cho không được miễn; hỏi cơ quan thuế cách xác định giá trị tính thuế để chuẩn bị tiền.
  5. Khi giấy tờ quan hệ đã đủ, mới hẹn công chứng hợp đồng tặng cho và nộp hồ sơ đăng ký biến động kèm tờ khai thuế.

Thủ tục hộ tịch thường làm ở cấp xã, nhưng tuỳ trường hợp có thể cần thêm chứng cứ và thời gian. Hỏi bộ phận tư pháp hộ tịch của xã, phường nơi cư trú về giấy tờ cụ thể trước khi đi. Làm xong phần hộ tịch, những giấy này còn dùng cho các việc khác của người con về sau, không chỉ cho mảnh đất.

Câu hỏi thường gặp

Con nuôi có được miễn thuế khi nhận đất cha mẹ nuôi cho không?

Có, nếu việc nuôi con nuôi đã đăng ký hợp pháp. Khi nộp hồ sơ, kèm giấy chứng nhận nuôi con nuôi hoặc trích lục đăng ký để chứng minh quan hệ.

Cha dượng tặng cho đất cho con riêng của vợ có phải nộp thuế không?

Có. Quan hệ cha dượng với con riêng của vợ không nằm trong danh sách được miễn thuế thu nhập cá nhân và lệ phí trước bạ khi tặng cho bất động sản, nên người nhận nộp theo thông báo của cơ quan thuế.

Con nuôi không có giấy tờ đăng ký thì có được thừa kế đất không?

Không đương nhiên. Hàng thừa kế theo pháp luật gồm con nuôi được pháp luật công nhận. Nếu muốn để đất cho người con này, cha mẹ nên tặng cho khi còn sống hoặc lập di chúc.

Con ngoài giá thú có nhận được đất của cha không?

Được, như mọi người khác nhận tặng cho. Để được miễn thuế và có quyền thừa kế như con trong giá thú, quan hệ cha con phải được xác định trên giấy tờ hộ tịch, thường qua thủ tục đăng ký nhận cha con.

Mẹ tặng cho đất cho con riêng của mình mà không hỏi chồng sau được không?

Nếu đất là tài sản riêng của mẹ thì mẹ tự quyết. Nếu là tài sản chung với chồng sau, cần chồng đồng ý và cùng ký. Giấy tờ nguồn gốc đất quyết định đây là tài sản riêng hay chung.

Ghi hợp đồng mua bán thay vì tặng cho để tránh thuế có được không?

Không nên. Ghi sai bản chất giao dịch là giả tạo, có thể bị tuyên vô hiệu, bị truy thu thuế và xử phạt. Cha mẹ muốn cho thì cứ ghi đúng là tặng cho và nộp đúng phần phải nộp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138