Muốn cho con một phần thửa đất ở, gia đình phải tách phần đó thành thửa riêng; tặng cho chỉ ghi nhận được khi phần đất đã có số thửa riêng hoặc được tách đồng thời trong cùng bộ hồ sơ. Câu hỏi "tách trước hay ký trước" thực ra là câu hỏi về thứ tự hồ sơ, và câu trả lời phụ thuộc vào việc nơi bạn nộp có nhận hồ sơ tách thửa kèm tặng cho cùng lúc hay không.
Vướng mắc lớn hơn nằm ở chỗ khác: thửa đất ở nông thôn thường vừa có đất ở vừa có đất vườn, và khi cắt đôi thì phần đất ở đi về đâu. Bài này đi qua điều kiện tách, hai thứ tự làm hồ sơ, cách chia phần đất ở giữa thửa của cha mẹ và thửa của con, kèm một ví dụ với số liệu giả định. Diện tích và cạnh tối thiểu được tách do quyết định của từng tỉnh, bạn cần tra quyết định đang hiệu lực nơi có đất.
Ba điều kiện phải qua trước khi nghĩ tới chuyện tặng
Trước khi đi công chứng, phần đất định cho con phải tách được. Cán bộ địa chính sẽ xét ba điều kiện chính:
- Diện tích và chiều rộng mặt tiền tối thiểu. Cả thửa tách ra lẫn thửa còn lại của cha mẹ đều phải đạt mức tối thiểu của tỉnh. Nhiều nhà chỉ tính thửa cho con mà quên thửa còn lại cũng phải đủ.
- Lối đi ra đường. Thửa mới phải có lối đi. Nếu thửa của con nằm phía sau, cần chừa một dải đất làm lối đi; dải này có thể tách riêng hoặc ghi là lối đi chung, tuỳ quy định của tỉnh.
- Không vướng quy hoạch, tranh chấp, thế chấp. Phần đất nằm trong hành lang mở đường hoặc đang có đơn tranh chấp ranh với nhà bên thì chưa tách được.
Câu nên hỏi cán bộ: "Theo quyết định hiện hành của tỉnh, đất ở tại khu vực này tách thửa tối thiểu bao nhiêu mét vuông, mặt tiền bao nhiêu mét, và nếu thửa có cả đất ở lẫn đất vườn thì tính tối thiểu theo loại đất nào?" Câu cuối quan trọng vì một số tỉnh tính riêng mức tối thiểu cho thửa có đất ở. Ghi câu trả lời lại, kèm tên văn bản cán bộ nhắc tới để tự tra.
Tách trước rồi tặng, hay làm cùng một lần
Có hai thứ tự. Bảng dưới so sánh để gia đình chọn, nhưng nơi nộp hồ sơ mới là chỗ quyết định có nhận cách thứ hai hay không.
| Tách thửa xong rồi mới tặng cho | Tách thửa và tặng cho trong cùng hồ sơ | |
|---|---|---|
| Cách đi | Cha mẹ làm hồ sơ tách, nhận hai sổ mới đứng tên mình; sau đó ký tặng cho thửa tách ra | Đo đạc, có bản trích đo thửa dự kiến; ký tặng cho phần đất theo bản trích đo; nộp một bộ hồ sơ |
| Ưu điểm | Rõ ràng từng bước, ai cũng hiểu | Nhanh hơn, ít lần đi lại, ít khoản phí cấp sổ |
| Nhược điểm | Cấp sổ hai lần, tốn thời gian | Công chứng viên cần bản trích đo hợp lệ; một số nơi yêu cầu tách trước |
| Hợp với | Cha mẹ chưa chắc chắn cho ai, muốn giữ sổ riêng trước | Đã quyết, các con đồng thuận, giấy tờ sạch |
Dù chọn cách nào, bước đo đạc luôn đi đầu. Đơn vị đo đạc sẽ cắm mốc theo ý gia đình rồi lập bản trích đo. Cả nhà nên ra hiện trường hôm cắm mốc, nhất là người con được cho và hàng xóm giáp ranh, để mốc được cắm một lần và không ai ký sai.
Phần đất ở được chia giữa hai thửa thế nào
Đây là chỗ nhiều gia đình bất ngờ nhất. Giả sử sổ của cha mẹ ghi tổng diện tích 600 mét vuông, trong đó 200 mét vuông đất ở và 400 mét vuông đất trồng cây lâu năm (số giả định). Phần đất ở này không nằm ở một góc cố định trên thực địa; trên sổ, nó chỉ là một con số. Khi tách thửa, gia đình phải đề nghị phân bổ: thửa của con nhận bao nhiêu đất ở, thửa còn lại giữ bao nhiêu.
Nguyên tắc chung là tổng đất ở sau tách không vượt tổng đất ở trước tách. Nếu cha mẹ cho con 150 mét vuông và đề nghị cả 150 mét vuông đó là đất ở, thửa của cha mẹ chỉ còn 50 mét vuông đất ở. Nhà của cha mẹ đang đứng trên phần nào thì phần đó phải còn đủ đất ở để hợp lệ, nếu không ngôi nhà cũ lại thành nhà trên đất vườn.
Cách làm hợp lý thường là: chia đất ở theo nhu cầu làm nhà của từng bên, phần dư để là đất vườn, sau này bên nào cần thì làm hồ sơ chuyển mục đích riêng. Ví dụ giả định: nhà ông Năm cho con trai 150 mét vuông, đề nghị 80 mét vuông đất ở và 70 mét vuông đất vườn; thửa còn lại của ông có 120 mét vuông đất ở, đủ cho ngôi nhà đang có.
Một số tỉnh có quy định riêng về việc thửa tách ra phải có tối thiểu bao nhiêu mét vuông đất ở mới được xem là thửa đất ở. Hỏi trước, vì nếu thửa của con chỉ có đất vườn thì con chưa thể xin phép xây nhà ngay.
Trình tự hồ sơ khi tách và tặng cùng lúc
Nếu nơi nộp nhận hồ sơ gộp, các bước thường đi như sau. Mẫu đơn, phí và số ngày giải quyết theo quy định hiện hành ở địa phương:
- Ra bộ phận một cửa của xã, phường hỏi điều kiện tách và danh sách giấy tờ; xin ý kiến sơ bộ về phần đất ở phân bổ.
- Thuê đơn vị đo đạc có chức năng lập bản trích đo thửa đất dự kiến tách, có chữ ký xác nhận ranh của các hộ giáp ranh.
- Ký hợp đồng tặng cho phần đất theo bản trích đo tại tổ chức công chứng; hợp đồng ghi rõ diện tích, phần đất ở, phần đất vườn của thửa được tặng.
- Nộp hồ sơ gồm đơn đề nghị tách thửa, đơn đăng ký biến động, bản trích đo, hợp đồng tặng cho, sổ gốc, tờ khai thuế và lệ phí trước bạ có đánh dấu miễn, giấy tờ chứng minh quan hệ.
- Nhận hai giấy chứng nhận: một cho thửa còn lại đứng tên cha mẹ, một cho thửa mới đứng tên con.
Nếu nơi nộp yêu cầu tách trước, bước ba dời ra sau bước năm: cha mẹ nhận hai sổ mới rồi mới ký tặng cho một sổ. Thêm một lần nộp, thêm một lần chờ, nhưng nội dung không đổi.
Những tình huống tách để cho con hay gặp
Mỗi thửa đất một hoàn cảnh. Đối chiếu nhanh tình huống nhà bạn với cách xử lý thường gặp:
| Tình huống | Cách xử lý thường gặp |
|---|---|
| Phần cho con không đủ diện tích tối thiểu | Không tách được; cân nhắc tặng cho chung một phần quyền sử dụng (cha mẹ và con cùng đứng tên) hoặc cho mượn đất có giấy tờ |
| Thửa của con phía sau, không giáp đường | Chừa lối đi trong bản trích đo; thoả thuận lối đi bằng văn bản |
| Con đã xây nhà trên phần đất trước khi tách | Đo theo hiện trạng nhà; nếu nhà nằm trên phần đất vườn phải xử lý chuyển mục đích hoặc vi phạm trước |
| Muốn cho hai con, mỗi người một phần | Lập một bản trích đo cho cả ba thửa (hai con và cha mẹ) để phân bổ đất ở một lần |
| Sổ ghi hộ gia đình | Các thành viên có chung quyền phải đồng ý việc tách và tặng |
Trường hợp cho hai con một lúc, nên làm một lần thay vì hai lần lệch nhau vài năm. Làm một lần thì phần đất ở được chia công bằng ngay trên bản vẽ, tránh việc người con được tách trước lấy hết đất ở, người sau chỉ còn đất vườn.
Lỗi hay gặp khi cắt đất cho con
Những lỗi dưới đây thường chỉ lộ ra khi hồ sơ bị trả hoặc khi con đi xin phép xây nhà:
- Ký giấy tay "cho con 5 mét mặt tiền" mà không đo, không tách. Vài năm sau con muốn xây, đo lại thì phần đó không đủ tối thiểu.
- Phân hết đất ở sang thửa của con, thửa của cha mẹ còn toàn đất vườn trong khi ngôi nhà cũ vẫn đứng đó.
- Quên lối đi, thửa phía sau bị vây kín, sau này phải xin đi nhờ qua đất anh chị em.
- Không mời hàng xóm ký ranh khi đo, bản trích đo bị trả vì thiếu xác nhận giáp ranh.
- Tự ý cắm mốc rồi xây tường rào trước khi hồ sơ tách được duyệt; nếu duyệt khác, phải đập đi xây lại.
Nếu việc chia đất giữa các con có ý kiến trái chiều, nên ngồi lại có trưởng thôn hoặc người lớn trong họ để hoà giải trước khi đo. Đã căng thẳng thì có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn về phương án tách trước khi ký bất cứ giấy gì.
Ví dụ giả định: nhà ông Năm cắt đất cho con trai
Thửa của ông Năm rộng 12 mét mặt ngõ, sâu 50 mét, sổ ghi 600 mét vuông gồm 200 mét vuông đất ở và 400 mét vuông đất trồng cây lâu năm (số giả định). Ngôi nhà ngói của ông nằm phía trước, lệch về bên trái. Ông muốn cắt cho con trai là anh Phúc phần phía sau để anh làm nhà.
Lần đầu ra xã, cán bộ địa chính chỉ ra hai điều. Một là phần phía sau không giáp ngõ, phải chừa lối đi. Hai là theo quyết định của tỉnh (giả định), thửa đất ở tách ra phải đạt diện tích và mặt tiền tối thiểu, mà lối đi lại không được tính vào mặt tiền của thửa phía sau ở một số nơi. Gia đình phải về tính lại.
Phương án cuối: chừa một dải lối đi rộng 3 mét chạy dọc bên phải, ghi là lối đi chung của hai thửa; thửa của anh Phúc rộng 12 mét, sâu 15 mét ở phía sau, khoảng 150 mét vuông; đề nghị phân bổ 80 mét vuông đất ở cho thửa này. Thửa còn lại của ông Năm giữ 120 mét vuông đất ở cho ngôi nhà cũ. Hàng xóm hai bên ra ký xác nhận ranh hôm đo.
Điểm đáng học: gia đình vẽ phương án trên giấy, mang ra xã hỏi trước khi gọi đơn vị đo đạc. Nhờ vậy chỉ đo một lần. Nhiều nhà gọi đo trước, bị trả vì thiếu lối đi, lại tốn thêm một lần đo.
Câu hỏi thường gặp
Chưa tách thửa có ký hợp đồng tặng cho một phần đất được không?
Một số nơi chấp nhận hợp đồng tặng cho phần đất theo bản trích đo dự kiến, nộp cùng hồ sơ tách thửa. Nơi khác yêu cầu tách thửa xong mới công chứng. Hỏi trước bộ phận một cửa và tổ chức công chứng nơi bạn định làm.
Thửa đất không đủ diện tích tách thì cho con thế nào?
Có thể tặng cho con một phần quyền sử dụng đất để cha mẹ và con cùng đứng tên trên một sổ, kèm thoả thuận phần nào ai dùng. Cách khác là cho mượn đất có giấy tờ cho tới khi đủ điều kiện tách.
Khi tách thửa cho con, phần đất ở có bị mất đi không?
Tổng đất ở không mất, chỉ chia lại giữa các thửa. Gia đình đề nghị phân bổ bao nhiêu đất ở cho mỗi thửa, cán bộ địa chính xét theo hiện trạng nhà và quy định của tỉnh.
Ai trả tiền đo đạc và tách thửa khi cho con?
Luật không quy định bên nào phải trả trong gia đình. Thường người con được cho chịu chi phí đo đạc và các khoản phí hồ sơ, nhưng đây là thoả thuận riêng của từng nhà.
Tách thửa cho con có phải nộp thuế không?
Tách thửa tự nó không phát sinh thuế thu nhập. Việc tặng cho giữa cha mẹ và con thuộc diện miễn thuế thu nhập cá nhân và lệ phí trước bạ, nhưng vẫn phải khai. Phí đo đạc, phí cấp sổ thì vẫn nộp theo quy định.