Khi cấp đổi sổ cho thửa có nhà kèm vườn, ao, ba thứ cần kiểm kỹ là tổng diện tích sau đo, diện tích đất ở trên sổ mới có giữ đúng hoặc được xác định lại đúng quy định không, và các dòng loại đất nông nghiệp còn lại. Cấp đổi tự nó không lấy bớt đất ở của ai, nhưng những chỗ sơ ý khi ký biên bản đo, khi đọc dự thảo, có thể làm sổ mới ghi khác ý gia đình.
Dưới đây là các tình huống cấp đổi hay gặp, những việc nên làm khi cán bộ đo tới nhà, cách đọc kết quả đo, chỗ hay lệch giữa sổ cũ và sổ mới, và cách đề nghị điều chỉnh. Nếu sổ cũ cấp trước ngày 1/7/2004, đây cũng là dịp đề nghị xem xét xác định lại diện tích đất ở; chuyện đó có bài riêng, ở đây chỉ nhắc để không bỏ lỡ.
Khi nào gia đình gặp chuyện cấp đổi
Cấp đổi có thể do gia đình chủ động hoặc do địa phương làm đồng loạt. Mỗi tình huống có điểm cần để ý riêng với thửa có vườn, ao.
| Tình huống | Điều thường xảy ra | Điểm cần để ý |
|---|---|---|
| Đo đạc lại bản đồ địa chính của cả xã | Đo từng thửa, số thửa và tờ bản đồ mới | Ranh vườn, ao giáp nhà bên; ranh với đường, mương |
| Sổ cũ rách, mờ, hết chỗ ghi biến động | Cấp giấy mới theo mẫu hiện hành | Đọc lại từng dòng loại đất |
| Sổ cũ ghi đơn vị hành chính trước sắp xếp | Không bắt buộc đổi, đổi khi có giao dịch hoặc gia đình muốn | Không để việc đổi tên địa danh làm lệch các thông tin khác |
| Gia đình muốn tách, tặng, thế chấp | Cơ quan đề nghị cấp đổi cùng lúc | Hỏi có phải đo lại không, ai chịu phí |
| Sổ cũ cấp trước 1/7/2004, đất ở ghi ít | Có thể kèm đề nghị xác định lại đất ở | Phải ghi rõ đề nghị trong đơn |
Trong các tình huống trên, chỉ có đo lại mới thay đổi tổng diện tích. Các tình huống còn lại thường giữ số liệu cũ, trừ khi gia đình có đề nghị khác.
Khi cán bộ đo tới nhà: sáu việc nên làm
Buổi đo đạc chỉ mất một hai giờ nhưng quyết định số liệu trên sổ hàng chục năm. Chuẩn bị trước sẽ không phải sửa về sau.
- Báo cho các hộ liền kề cùng có mặt; ranh nào có hai bên đứng cùng chỉ thì đỡ phải ký lại.
- Dọn lối để đo được tới các góc ranh vườn, bờ ao; nhiều góc bị cây che, đo ước sẽ hụt.
- Chỉ rõ mốc ranh: cột bê tông, gốc cây, chân tường, bờ rào. Nếu ranh đi theo mép ao, xác định là mép nước hay mép bờ.
- Mang theo sổ cũ, giấy tờ cũ có sơ đồ để đối chiếu khi có chỗ hai bên không thống nhất.
- Hỏi cán bộ đo ghi nhận hiện trạng: nhà ở nằm chỗ nào, ao đã lấp hay còn, phần nào là vườn. Thông tin này dùng khi xác định loại đất trên sổ mới.
- Đọc kỹ biên bản xác định ranh giới trước khi ký; chỗ nào chưa đồng ý thì ghi ý kiến vào biên bản thay vì ký cho xong.
Nếu người đứng tên sổ ở xa, có thể uỷ quyền cho người thân dự đo và ký biên bản theo hình thức hợp lệ. Người được uỷ quyền nên hiểu rõ ranh đất, không chỉ đứng ký hộ.
Đọc kết quả đo: tăng, giảm và vì sao
Diện tích tăng so với sổ cũ. Do đo cũ thủ công, sai số lớn, hoặc ranh thực tế rộng hơn. Phần tăng chỉ được công nhận khi không lấn chiếm, không tranh chấp, ranh giới không thay đổi so với lúc cấp sổ. Phần tăng có thể phát sinh nghĩa vụ tài chính theo quy định.
Diện tích giảm. Do mở đường, làm mương đã lấy một phần, hoặc do sổ cũ ghi dư. Kiểm xem phần giảm nằm ở đâu: nếu ở phía đường, hỏi đã có quyết định thu hồi, bồi thường chưa; nếu ở phía nhà bên, cần đối chiếu ranh với hộ liền kề.
Tổng diện tích giữ nguyên nhưng phần đất ở đổi. Đây là chỗ phải hỏi ngay. Phần đất ở trên sổ mới phải theo sổ cũ hoặc theo kết quả xác định lại có căn cứ. Đề nghị cán bộ giải thích bằng văn bản nếu đất ở giảm.
Loại đất nông nghiệp đổi tên. Sổ cũ ghi "đất vườn", sổ mới ghi "đất trồng cây lâu năm" hoặc "đất trồng cây hằng năm khác". Đây thường chỉ là đổi theo cách gọi hiện hành, nhưng nên kiểm cho đúng hiện trạng.
Thửa bị tách hoặc gộp trên bản đồ mới. Bản đồ mới có thể tách ao thành thửa riêng, hoặc gộp hai thửa liền kề cùng chủ. Hỏi rõ vì sao và có ảnh hưởng tới phần đất ở không.
Ví dụ một lần cấp đổi suýt ghi hụt đất ở
Nhà chị Mai có sổ cấp năm 2001, thửa 950 mét vuông, ghi 300 mét đất ở, 650 mét đất vườn. Năm nay xã đo lại toàn bộ, thửa nhà chị ra 1.010 mét vì đo cũ bỏ sót góc vườn phía sau. Dự thảo sổ mới ghi 1.010 mét, trong đó đất ở 250 mét. Số liệu giả định.
Chị hỏi lại thì cán bộ giải thích: phần đất ở được tạm tính theo hạn mức giao đất ở hiện hành của vùng, 250 mét. Chị mang theo sổ cũ và đề nghị giữ 300 mét vì sổ cũ đã công nhận, việc cấp đổi không phải là xét lại hạn mức. Cán bộ kiểm lại và sửa dự thảo. Chị cũng đề nghị luôn việc xem xét xác định lại đất ở vì nhà có từ năm 1975, sổ cấp trước 2004; đề nghị này được tiếp nhận để xử lý theo thủ tục riêng.
Bài học: dự thảo sổ là chỗ sửa dễ nhất. Đã in sổ, đã ký nhận thì sửa sẽ phải làm đính chính, tốn thêm thời gian. Đọc dự thảo, hoặc ít nhất đọc từng dòng trước khi ký nhận sổ mới.
Cấp đổi khi trên thửa có nhiều nhà của con cháu
Ở làng, thửa đứng tên cha mẹ thường có thêm nhà của con trai cả, nhà bếp riêng của con dâu, có khi cả căn nhà tạm cho người làm. Đi đo cấp đổi, cán bộ sẽ ghi nhận hiện trạng các công trình này. Câu hỏi nảy ra ngay: những căn nhà đó nằm trên phần đất ở hay trên phần vườn.
Nếu các căn nhà đều nằm trong phần đất ở đã được công nhận, sổ mới vẫn ghi theo người đứng tên là cha mẹ; nhà của con không tự có tên trên sổ. Muốn con có sổ riêng, phải làm thủ tục tặng cho và tách thửa nếu đủ điều kiện. Cấp đổi không thay được thủ tục đó.
Nếu có căn nhà nằm trên phần vườn, cán bộ có thể ghi nhận là xây dựng trên đất chưa chuyển mục đích. Gia đình nên chủ động hỏi hướng xử lý ngay trong lúc cấp đổi, thay vì giấu. Tuỳ thời điểm xây, hiện trạng và kế hoạch sử dụng đất, hướng xử lý có thể là đề nghị chuyển mục đích, nộp tiền theo quy định, hoặc phải khắc phục. Che giấu chỉ dời rắc rối sang đời con, lúc người đứng tên đã mất và nhiều người cùng có quyền.
Một mẹo nhỏ: trước buổi đo, vẽ tay một sơ đồ thửa đánh dấu vị trí từng căn nhà, năm xây, ai ở. Đưa cho cán bộ đo cùng xem; tờ sơ đồ này giúp hai bên hiểu nhau nhanh hơn nhiều so với đứng giữa vườn chỉ trỏ.
Kiểm sổ mới trước khi ký nhận
Khi nhận sổ, đứng tại quầy đọc từng mục. Danh sách dưới đây đi theo thứ tự các trang.
- Tên người sử dụng đất, năm sinh, số định danh: đúng từng chữ, đặc biệt dấu tiếng Việt.
- Số thửa, số tờ bản đồ mới; địa chỉ thửa theo đơn vị hành chính hiện tại.
- Tổng diện tích, khớp với biên bản đo đã ký.
- Từng dòng mục đích sử dụng: diện tích đất ở, diện tích từng loại đất nông nghiệp; cộng lại bằng tổng.
- Thời hạn sử dụng của từng loại đất.
- Nguồn gốc sử dụng ghi đúng theo hồ sơ.
- Sơ đồ thửa: hình dạng, kích thước cạnh, vị trí nhà, hướng tiếp giáp.
- Trang ghi chú: có dòng ghi nợ tiền sử dụng đất, hạn chế, quy hoạch nào không.
Phát hiện sai sau khi nhận, gia đình đề nghị đính chính giấy chứng nhận tại cơ quan đã cấp. Làm sớm thì dễ, để lâu, có giao dịch rồi mới phát hiện thì phức tạp hơn nhiều.
Khi không đồng ý với kết quả cấp đổi
Không đồng ý về ranh giới với hộ bên cạnh: đề nghị hoà giải ở thôn, tổ dân phố, rồi hoà giải ở Uỷ ban nhân dân xã. Hoà giải không thành thì giải quyết theo thủ tục tranh chấp đất đai. Trong lúc chờ, phần ranh đang tranh chấp có thể chưa được ghi vào sổ mới.
Không đồng ý về phần đất ở hoặc loại đất: gửi văn bản đề nghị cơ quan cấp giải thích căn cứ, kèm giấy tờ của gia đình. Nếu vẫn không thống nhất, gia đình có quyền khiếu nại quyết định hành chính theo quy định, hoặc khởi kiện. Trong đơn, nêu cụ thể: sổ cũ ghi gì, sổ mới ghi gì, căn cứ gia đình đề nghị là gì.
Đừng giữ sổ cũ không nộp để "phản đối", vì như vậy hồ sơ sẽ dừng và gia đình không làm được giao dịch nào. Cũng đừng ký nhận cho xong rồi tính sau. Gặp chỗ khó, có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để soạn đơn đúng.
Giữ lại mọi thứ của lần cấp đổi: bản chụp sổ cũ trước khi nộp, biên bản đo đã ký, phiếu tiếp nhận, dự thảo nếu được xem, văn bản trả lời của cơ quan. Một tập giấy xếp theo ngày tháng là chỗ dựa tốt nhất khi phải đề nghị đính chính hay khiếu nại. Ghi thêm tên bộ phận và ngày đã hỏi; không cần ghi tên cán bộ, nhưng cần nhớ nội dung được trả lời.
Câu hỏi thường gặp
Cấp đổi sổ có làm giảm diện tích đất ở đã ghi trên sổ cũ không?
Về nguyên tắc, cấp đổi không phải xét lại phần đất ở đã được công nhận. Nếu dự thảo sổ mới ghi đất ở ít hơn sổ cũ, gia đình nên đề nghị giải thích căn cứ bằng văn bản trước khi ký nhận.
Đo lại thấy diện tích tăng thì có phải nộp tiền không?
Có thể. Phần tăng không do lấn chiếm, ranh giới không đổi thì thường được công nhận, nhưng có trường hợp phát sinh nghĩa vụ tài chính. Hỏi cơ quan đăng ký và cơ quan thuế về cách tính cho phần tăng.
Hàng xóm không chịu ký biên bản ranh giới thì sao?
Cán bộ sẽ ghi nhận việc không ký và lý do. Hai bên nên hoà giải ở thôn và ở xã. Nếu không thống nhất, phần ranh tranh chấp có thể chưa được thể hiện trên sổ cho tới khi giải quyết xong.
Sổ ghi tên xã, tỉnh trước sắp xếp có bắt buộc phải cấp đổi không?
Không bắt buộc chỉ vì thay đổi tên đơn vị hành chính. Thông tin địa chỉ được cập nhật khi gia đình làm thủ tục khác hoặc khi gia đình có nhu cầu cấp đổi.
Nhận sổ mới rồi mới thấy sai thì làm gì?
Đề nghị đính chính giấy chứng nhận tại cơ quan đã cấp, kèm bằng chứng về chỗ sai như sổ cũ, biên bản đo đã ký. Làm càng sớm càng tốt, trước khi có giao dịch nào trên thửa đất.
Cấp đổi có phải đo lại cả thửa không?
Không phải lúc nào cũng đo lại. Nếu đã có bản đồ địa chính mới hoặc gia đình đề nghị, việc đo sẽ thực hiện; nếu chỉ đổi phôi sổ thì thường dùng số liệu cũ. Hỏi trước để biết có phát sinh chi phí đo không.